طراحی فضاهاي آموزشي

طراحی فضاهاي آموزشي

مكان يابي فضاهاي آموزشي

با توجه به چهره طبيعيناهمواريهاي سطح زمين بر نحوه شكل گيري شهرها و كاربري فضاهاي آن تأثير مي گذارد .عموماًشيبهاي تند ، پستي و بلندي ها و ناهمواريهاي زياد ، مانع از آن مي گرددكه كليه سطوح شهر براي كاربريهاي مورد نياز استفاده شود.شهرها در هر نوع سطي كه استقرار يافته باشند اعم از شيب مناسب يا نامناسب ، ناهمواريهاي زياد و يا زمين هموار و دشت و.... نيازمند امكانات و تأسيسات مختلف شهري از جمله فضاهاي آموزشي خواهند بود.اما بايد در نظر داشت كه با توجه به چهره طبيعي ناهمواريهاي سطح شهر يا روستا ، مكان فضاي آموزشي بايد به نحوي انتخاب گردد كه از حداقل شيب و ناهمواري برخوردار باشد تا امكان فعاليت آموزشي در كارآ ترين شكل ممكن فراهم آيد.

مكان يابي فضاهاي آموزشي با توجه به عوامل اقليمي

توجه به شرايط اقليمي در مراحل مختلف طراحي و احداث ساختمانهاي شهري بخصوص فضاهاي آموزشي كه مورد استفاده مستقيم انسان قرار مي گيرند، امر ضروري است.اين توجه از دو جهت يكي بال بودن كيفيت آموزش و بهداشت در فضاي داخلي و ديگري صرفه جويي در مصرف سوخت وسايل گرم كننده اين فضاها حائز اهميت است . هر چند اين عوامل بيشتر در معماري ساختمانها مؤثر واقع مي شود، ليكن نبايد نقش آنها را در نحوه استقرار كاربري فضاها در سطح شهرنيز ناديده گرفت. بطوريكه در نظرگرفتن شرايط آب و هوايي از عوامل اساسي مكان يابي تاسيسات بخصوص مكان يابي فضاهاي آموزشي خواهد بود. بنابراين تغييرات دما ، ريزشهاي جوّي، ميزان رطوبت نسبي، باد و تابش آفتاب از مواردي است كه در بررسي شرايط اقليمي در تعيين مكان فعاليت آموزشي بايد مورد توجه قرار گيرد.از عناصر اقليمي ذكر شده وزش باد ، تابش خورشيدي شاخصهايي هستند كه نقش اساسي تري در مكان يابي فضاهاي آموزشي دارندو به عنوان معيارهاي مهم شرايط اقليمي مؤثر در مكان يابي فضاهاي آموزشي مورد استفاده قرار خواهند گرفت.

نتيجه آنكه ساختمانهاي آموزشي به دليل ويژگي كاملاً متفاوتي كه از نظر زمان اشغال فضا و عملكرد نسبت به ساختمانهاي مسكوني دارند به نحو قابل توجهي تحت تأثير شرايط اقليمي قرار مي گيرند.

باد

محيط آموزشگاه از نظر همجواري با ساير ساختمانها و عوامل جغرافيايي بايد به گونه اي باشد كه امكان جريان و نتيجتاً تهويه هوا را داشته باشد.نحوه استقرار آن به نحوي بايد باشد كه اثرات باد هاي مزاحم كاهش يافته و برخورداري از بادهاي مناسب افزايش يابد ، بطوريكه امكان حداكثر استفاده از جريان هواي آزاد و مناسب براي تهويه طبيعي كلاسها به وجود آيد.در صورتي كه محيط آموزشگاه در معرض وزش باد هاي شديد و مزاحم قرار داشته باشد، بايد امكان ايجاد فضاي سرسبز توسط درختان و بوته ها براي مقابله با آن فراهم باشد. با توجه به جهت عمومي وزش باد در منطقه ، محل احداث واحد آموزشي نبايد در مسير انتشاردود و بوهاي زننده مانند كارخانجات ، كانالهاي رو باز، عبور فاضلابها ، محل زباله داني و....قرار گيرد.

 تابش آفتاب

نور يكي از مسائل اساسي معماري در تأمين آسايش بصري فضا بوده و تأثيرات رواني اين پدپده فيزيكي در انسانها متفاوت است .نور زياد وقتي به صورت انسان منعكس مي شود به شدّت چشم را آزار داده و موجب ريزش اشك مي گردد. برعكس نور كم موجب خمودگي و افسردگي گشته و نشاط را از انسان سلب مي نمايد. بنابراين محيط كلاس و مدرسه بايد از نور مناسب بر خوردار گردد و مناسب ترين نور استفاده از نور طبيعي خورشيد از طريق پنجره ها مي باشد.

تابش آفتاب با توجه به زاويه تابش و جهت تابش كه طول مدت و شدّت تابش را مشخص مي سازد بر چگونگي شكل گيري بافت شهري به ويژه شبكه گذربندي هاواستقرار ساختمانها تاثير اساسي دارد. بطور كلي جهت ساختمان مدارس بايد به گونه اي باشد كه حداكثر برخورداري از تابش آفتاب در كلاسها به هنگام زمستان و جلوگيري از نفوذ تابش زياد و مزاحم در تابستان فراهم شود.بر اين اساس ميزان نورگيري هرنقطه با توجه به زاويه تابش و جهت تابش آفتاب مشخص مي گردد.

به بيان ديگر با توجه به مدار حركت ظاهري خورشيد در هر نقطه مي توان ارتفاع خورشيد را در زمستان در جهتهاي جغرافيايي مطلوب مشخص نمود و با توجه به آن ساير عوامل ياد شده را محاسبه و تعيين كرد. هچنين بايد دقت نمود كه عوامل جغرافيايي و ساخت و ساز شهري نبايستي در روشنايي محيط آموزش نقصان يا خللي وارد سازد. از اين نقطه نظر همچواري با ساختمانهاي مرتفع در سمت جنوبي واحد آموزشي مورد تاييد نبوده و در اين مورد بايد توجه داشت كه حداقل در محلي كه ساختمان مدرسه احداث ميگردد نبايستي در معرض سايه افكني ساختمانهاي مجاور قرار داشته باشد.هرچند درنواحي سردسيراصولاً گريز ازسايه افكني تاسيسات پيرامون در فضاهاي باز مراكز آموزشي نيز مطلوب مي باشد .

سيل

بروز بارندگي هاي متوالي،طغيان رودخانه ها وجاري شدن آب در دشتهاي مسطح ،از جمله عواملي است كه بايددراحداث محيطهاي مسكوني مورد توجه قرار گيرد.

جهت حفظ و حراست ساختمانهاي آموزشي و تامين امنيت دانش آموزان در مقابل بروز سيل ، بكارگيري تدابير و تمهيدات اساسي در انتخاب مكان مناسب براي اين تاسيسات مي تواند بطور قطع مؤثر واقع گردد. اين تمهيدات شامل احتراز از ساخت فضاهاي اموزشي در نواحي پست وسيل گير ، حفظ حريم مسيلها و رودخانه هاي فصلي و دائمي خواهد بود.

زلزله و تكتونيك

زلزله از مهمترين عوامل مؤثر در مكان يابي فضاهاي آموزشي به شمار مي رود كه در راستاي كاهش خسارات جاني ومالي ناشي از وقوع آن مي بايست تمهيدات لازم توسط مهندسين شهر سازي صورت گيرد. در نگاه نخست روشن است كه احداث اصولي ساختمانها طبق ضوابط و معيارهاي علمي و فني جهت جلوگيري از خسارات و تأمين امنيت جاني و مالي د رهنگام وقوع زلزله بر عهده مهندسين ساختمان و معماري مي باشد. ليكن مكان يابي فضاهاي آموزشي با توجه به بحث زلزله كه خود متأثر از گسل و حركات تكتونيكي زمين مي باشد ، بر لزوم توجه شهرسازان در خصوص رعايت حريم گسل و سايرمباحث تكتونيكي دلالت دارد تا از اين طريق موجبات كاهش خسارات فراهم آيد. با انتظام كاربريهاي شهري و مكان گزيني هاي اصولي با توجه به ماتريس هاي ذكر شده مي توان شهر و تاسيسات شهري را در مقابل حوادث طبيعي مقاوم و پايدار ساخت.

ريزش كوه و بهمن

واحد آموزشي به علت خطراتي كه ريزش كوه و بهمن به همراه دارد نبايد در محل ريزش كوه و بهمن قرار گيرد. بررسيهاي فراواني كه تاكنون انجام گرفته است ، نشان دهنده اين است كه ساخت و ساز مدارس در محل ريزش كوه و بهمن مي تواند صدمات جبران ناپذيري را به دنبال داشته باشد. از اين رو ضرورت دارد مكانهائي كه در آنها احتمال ريزش كوه و بهمن وجود دارد شناسائي شده و از احداث ساختمانها بخصوص فضاهاي آموزشي در حريم وقوع اين خطرات به شدت احتراز گردد.

انطباق مكاني واحد آموزشي با نياز هاي آموزشي

توسعه نامنظم و بي رويه شهرها در چند دهه اخيربا توزيع اتفاقي واحد هاي آموزشي همراه بوده است.مناطق بسياري ازحداكثر امكان دسترسي بر فضاهاي آموزشي برخوردارند، در حاليكه دانش آموزان حاشيه شهرها ، فاصله هاي طولاني را طي مي كنند تا به كلاسهاي درس برسند.يكي از علل اساسي اين نا بسامانيها مربوط به طرحهاي شهري است كه ذيلاً به اختصار اشاره مي گردد.

- بسياري از شهرها فاقد طرحهاي شهري است و اگر داراي طرح باشند مربوط به زمانهاي دور دست است كه در آن تاكنون تجديد نظري صورت نگرفته است و در نتيجه ساخت و ساز فضاهاي آموزشي همراه با معيارهاي شهرسازي نبوده و صرفاًدر اثر نياز مقطع زماني مربوط شكل گرفته است .   

- مكانهايي كه به عنوان كاربري آموزشي تعيين شده اند به علت افزايش قيمت زمينهاي شهري و محدوديت اعتبارات عمراني به كاربري آموزشي اختصاص نيافته و زمينهايي كه از طرف مردم اهداء شده ويا به قيمتهاي ارزان تهيه گرديده است به كاربري آموزشي اختصاص يافته است ومكانهاي مناسب براي احداث فضاي آموزشي به كاربري غير آموزشي ومكانهاي نامناسب براي احداث واحد آموزشي اختصاص داده شده است.

- عدم پيش بيني و توجه طرحهاي شهري در بر آورد جمعيت كه خود يكي از عوامل نابساماني تعيين كميت و كيفيت كاربري آموزشي است.

مكان يابي فضاهاي آموزشي و شعاع دسترسي

شعاع دسترسي به عوامل چندي بستگي دارد از جمله تراكم جمعيت ، اندازه مدرسه و مقطع تحصيلي .هر چند باافزايش تراكم جمعيت و افزايش ظرفيت واحد آموزشي شعاع دسترسي كاهش مي يابد، ليكن شعاع دسترسي نمي تواند از مقدار مشخص بالاتر باشد كه اين معيار در ارتباط با سن دانش آموزان و مقطعي كه در آن مشغول تحصيل هستند مشخص مي گردد.زمان دسترسي بر مكان آموزشي عامل مهمتري نسبت به مقدار مساحت آن مي باشد . در مقطع ابتدايي حداكثر شعاع دسترسي 700- 500 متر(حداكثر 10 دقيقه پياده روي)، در مقطع راهنمايي حداكثرشعاع دسترسي 1000- 1200متر(حداكثر 15 دقيقه پياده روي) و در مقطع متوسطه حداكثر شعاع دسترسي 2000متر( حداكثر20 دقيقه پياده روي) مي توانددر مقطع مذكور معيار مناسبي باشد.لازم به ذكر است كه سربالايي هاي تند و خسته كننده بر ميزان شعاع دسترسي تأثير خواهند گذاشت.نكته بسيار مهم ديگراينكه دانش آموزان نبايد مجبور به عبور از خطوط راه آهن، بزرگراهها و مسيل بدون وجود پل عابر پياده باشند.

دسترسي

مكانهاي آموزشي نيازمند انواع مختلف دسترسي ها به صورت سواره وپياده مي باشند.اين نيازها بر  اماكن استقرار فضاي آموزشي تأثير مي گذارد. چنانچه مكان آموزشي بدون در نظر گرفتن نحوه دسترسي ايجاد شده باشد نه تنها از جنبه ايمني كه مهمترين جنبه ان نيز محسوب مي شود آسيب پذير بوده و سلامت دانش آموزان را در آمد وشد مورد تهديد قرار مي دهد ، بلكه از نظر كاهش مسايل شهري همچون ترافيك نيز موفق نخواهد بود.با توجه به اهميت اين مسئله در مكان يابي فضاهاي اموزشي در ادامه انواع دسترسي ها تعريف مي شود، آنگاه ارتباط هر كدام با مكان يابي فضاهاي آموزشي روشن مي گردد.

دسترسي يياده

دسترسي هاي مناسب پياده به واحد هاي آموزشي با توجه به جمعيت زياد دانش آموزان در هنگام خروج از مدرسه و طراحي فضا هاي ترافيكي خوب و مناسب در مناطق شهري مي تواند درتأمين سلامت دانش آموزان نقش مهمي داشته باشد.عدم ارتباط مستقيم وروديها و خروجيها با خيابانهاي اصلي ، چهارراهها و ميدانها از طريق ايجاد فضاي باز در قسمت ورودي و خروجي مدارس ، انتخاب عرض مناسب پياده رو ، عدم دسترسي سواره به جاي دسترسي پياده وجود يك مسير پياده رو منتهي به واحد آموزشي به صورتيكه در مواقع ضروري برروي وسابل نقليه مورد نياز باز شود و همچنين دور يا نزديك بودن مسير آمدو شد دانش آموزان از موارد خطر آفرين يا كليه محل هائي كه متناسب با سن دانش آموزان نيست از موارد دسترسي پياده هستند.

دسترسي سواره

در اين نوع دسترسي آمدوشد دانش آموزان به مدرسه از دو جنبه متفاوت ومغاير با همديگرمدّ نظر قرار مي گيرد.

الف- ارتباط مكان آموزشي با شبكه ترافيكي شهر

مدارس براي انجام فعاليت آموزشي نيازمند تجهيزات و ملزوماتي هستند كه دستيابي به آنها مستلزم داشتن دسترسي مناسب سواره مي باشد.بنابراين كليه وسايط نقليه مانند اورژانس و آتش نشاني كه جنبه امداد رساني دارند ، بايستي امكان دسترسي مناسب را به مدرسه داشته باشند.

ب- عدم ارتباط دانش اموزان با شبكه ترافيكي شهر

ايمني و سلامت دانش اموزان بخصوص در مقطع ابتدايي ايجاب مي نمايد كه از وسايل نقليه عمومي استفاده نمايند.با توجه به اينكه دانش آموزان درمقاطع تحصيلي مختلف توانايي متفاوتي را در اين رابطه دارند ، لازم است اين مسئله در مقاطع مختلف به تفكيك بررسي شود.

مقطع ابتدايي

كوچه ها و خيابانهاي فرعي تنها دسترسي مفيد مي باشند كه ميتوانند براي آمدوشددانش آموزان ابتدايي مورد استفاده قرارگيرند.در اين مقطع نبايد دانش آموزان مجبور به استفاده از خيابانهاي اصلي و پر تردد باشند.

مقطع راهنمايي تحصيلي

در اين سن و سال شبكه دسترسي بالاتر از محلي نيز ميتواند مورد استفاده دانش آموزان در رفت وآمد به مدرسه قرار گيرد.اماتأكيد مي شود كه اين دسته از دانش آموزان نيز براي رسيدن به مدرسه نبايد مجبور به استفاده از خيابانهاي اصلي باشند.

مقطع متوسطه

دانش آموران اين مقطع به لحاظ قدرت جسماني ، تشخيص و تعقّل ، توانايي استفاده از شبكه شهري بجز آزاد راهها را دارند. بويژه آنكه تعدادي از آنها به علت بعد مسافت اجباراً بايد از وسايط نقليه حمل و نقل عمومي و خصوصي استفاده نمايند.

سرانه آموزشي

يكي از اهداف برنامه ريزي كاربري اراضي شهري تأمين و پيش بيني مناسب خدمات عمومي از جمله دسترسي به خدمات آموزشي است. پيش بيني و منظور نمودن فضاي اختصاص يافته به خدمات آموزشي نه تنها در كشورهاي مختلف بلكه حتي از شهري به شهر ديگر و ميان برنامه ريزان ومتخصصان مختلف متفاوت است . بطوريكه در شهر كلكته بعنوان نمونه سرانه آموزشي برابر 8/0 مترمربع ودر فرانسه براساس برنامه توسعه شهرهاي جديد براي هر دانش آموز 10 متر مربع است. در كشور ما استانداردهاي مربوط به سرانه فضاهاي آموزشي براي دبستان ، مدرسه راهنمايي تحصيلي و دبيرستان به ترتيب معادل 9، 11،12متر مربع مي باشد.

براساس استانداردهاي دفتر فني وزارت آموزش وپرورش استاندارد آموزشي شهري (زمين و زير بنا ) به نسبت هر ساكن شهري و بر حسب تقسيم بندي هاي داخل شهري به قرار زير است:

كودكستان در سطح محله كوچك حدود 8/0 مترمربع

دبستان در سطح محله كوچك حدود 5/1 مترمربع

مدرسه راهنمايي تحصيلي در سطح ناحيه شهري حدود 2/1 مترمربع

دبيرستان در سطح ناحيه شهري حدود 9/0 مترمربع

جمع استاندارد هاي آموزشي نسبت به هر ساكن شهري حدود 4/4 متر مربع.

معماري مدارس

هر فضاي معماري، به خصوص فضاي معماري مدارس، ‌بايد در برابر خصوصيات جغرافيايي و اقليمي بتواند شرايط مساعدي براي پاسخگويي به نيازهاي انساني فراهم آورد.
عوامل اقليمي در شكلگيري فضاي كالبدي مدارس همواره تاثيري قاطع و يك جانبه نداشته اند.
يكي از مهمترين عناصر فضايي يك مدرسه، ‌حجره‌هاي آن است كه مهمترين نقش را در تكوين شكل نهايي فضاي كالبدي آن برعهده دارد. قرار گرفتن حجره ها در چهار جهت بنا، موجب تكوين سيمايي خاص گرديده است.
عناصر فضايي- كاركردي مدارس عبارتند از حجره، مدرس، ‌كتابخانه، ‌مسجد، ‌اتاقهاي خادم و چراغدار و آبكش و سرويسهاي بهداشتي.
خلاقيت و نوآوري معماران موجب شده است كه فضاي معماري مدارس از تنوع بسيار زيادي برخوردار شود.
نحوه قرار گيري عناصر فضايي- كاركردي مدارس اغلب به اين ترتيب است كه در چهار جهت پيرامون حياط مركزي قرار گرفته ان. شكل حياطها به صورت مستقيل كشيده يا نزديك به مربع (با گوشه‌هاي قائمه يا پخ)‌ است. ورودي مدرسه در يك سوي محوري كه از وسط دو ضلع و مركز مستطيل مي‌گذرد، قرار دارد. فضايي كه از سوي ديگر محور مذكور، يعني روبروي فضاي ورودي قرار مي‌گرفته، به كاركردي غير از حجره- مانند گنبد خانه و مسجد و مدرسه، مدرس، كتابخانه يا ايواني بزرگ كه به عنوان مسجد يا مدرس مورد استفاده قرار مي‌گرفت- اختصاص مي‌يافته است.
به طور كلي مي‌توان گفت فضاي معماري مدارس همزمان با تحولي كه در معماري مساجد در دوره سلجوقيان به وقوع پيوست، دگرگون شد و به شكل چهار ايواني درآمد.
داخل مدرسه حياطي سرسبز با حجره ها و ايوان هايي در اطراف داشته است. جاي سمينارها در ايوان‌هاي مدارس بوده. ايوان چه‌هاي جلوي حجره ها نيز محل بحث بوده است. حجره ها يا اتاق معمولا داراي يك ايوانچه و پستو بوده است، ‌كه محلي براي استراحت و مطالعه و آشپزخانه داشته است. در بيشتر مدارس ايوانچه‌هاي جلوي حجره‌هاي طبقه اول به راهرو تبديل شده در جلوي حجره ها راهرو و در پشت آنها نيز پستوها قرار گرفته اند. استاد در مدرس درس مي‌داده است. غير از اينها، هر مدرسه يك مسجد، نمازخانه و كتابخانه‌‌اي داشته است. قديمي ترين مدرسه، مدرسه فخريه سبزوار است. مدارس زيباي متعددي در ايران بجاي مانده است. يكي از آنها مدرسه غياثيه خرگرد است. خرگرد بين خواف و جام است. اين كار توسط قوام الدين شيرازي و بعد او پسرش غياث الدين ساخته شده است. اين مدرسه به نام غياث الدين پير احمد خافي وزير شاهرخ نام گذاري شده و در ميان مدارس ايران در دقت و تنوع در كار و پلان و نيز تنوع در آمود، ‌كامل ترين نمونه است.

اركان عمومي فضاهاي آموزشي
- انتخاب استقرار واحد آموزشي متناسب با نيازهاي آموزشي
توسعه نامنظم و بي رويه شهرها كه در چند دهه اخير با توسعه اتفاقي واحدهاي آموزشي همراه بوده است بطوري كه در بسياري از مناطق مدارسي وجود دارند كه بيش از مقدار ظرفيت از آن استفاده گرديده است در حالي كه در بعضي از نقاط كلاسها به حد ظرفيت خود نرسيده است.
در نتيجه ساخت و ساز فضاهاي آموزشي همراه با معيارهاي شهرسازي نبوده و صرفا در اثر نياز مقطعي شكل گرفته است.
كاربريهاي سازگار و ناسازگار

كاربري مسكوني و كاربري آموزشي: محيط يك واحد آموزشي مي‌بايست واجد تمامي نيازهاي يك فضاي مسكوني باشد. پس همجواري واحدهاي آموزشي با كاربري مسكوني به خصوص ضروري مي‌باشد.
كاربري آموزشي و كاربري فرهنگي: كاربري فرهنگي شامل مدارس، مساجد، ‌تكايا، كتابخانه، ‌مركز فرهنگي تربيتي، موزه و گالري، ‌نمايشگاه و… مي‌باشد.
چنانكه از عملكرد آنها انتظار مي‌رود، ‌نزديكي نسبتا زيادي با كاربري آموزشي دارند و اين دو كاربري مي‌توانند به عنوان دو كاربري سازگار در كنار هم و جوار يكديگر استقرار يابند.
كاربري آموزشي و كاربري بهداشتي: هر چند كه كاربري بهداشتي مثل كاربري آموزشي نيازمند به فضايي آرام به دور از هر گونه آلودگيهاي صوتي و هوا است، ‌از طرفي دسترسي سريع به واحدهاي درماني براي واحدهاي آموزشي ضروري است. ليكن اين كاربري يكي از منابع شيوع آلودگيهاي ميكروبي، ‌شيميايي و حتي راديواكتيويته است و در اين صورت اين دوكاربري ناسازگار شناخته شده، ‌از همجواري آنها بايد احتراز كرد.
كاربري آموزشي و فضاي سبز:‌ در كليه تحقيقاتي كه در زمينه فضاهاي آموزشي صورت گرفته، ‌تاكيد بر ارتباط فضاهاي سبز مي‌باشد. هر چند فضاي سبز ويژگيهاي خود را دارا مي‌باشد و با سيستم تقسيم بندي منطقه مسكوني، ‌محله ها يا واحد همسايگي ارتباط دارد. ليكن همجواري آنها با فضاي آموزشي مي‌تواند از نظر سالم سازي، ‌جلوگيري از آلودگي و انتقال آ“‌به واحد آموزشي و ايجاد چشم انداز و آرامش خط بصري كه دانش آموزان با تماشاي آن فضا كسب مي‌نمايند و در بهبود شرايط فراگيري بسيار موثر باشد.
كاربري آموزشي و شبكه ارتباطي حمل و نقل: شبكه حمل و نقل منبع اصلي آلودگي صوتي و هوايي به شمار مي‌رود.
لوله‌هاي اصلي گاز و نفت، ‌دامداريها، مرغداريها و باغ خانه ها نبايد همجوار كاربري آموزشي قرار گيرند. ومكان آتش نشاني، مراكز پليسي، كاربري فرهنگي (سينما و تئاتر)‌وجود دارد كه بايد در فاصله‌هاي معين از واحدهاي آموزشي جهت امداد رساني و استفاده از فضاهاي فرهنگي قرار گيرند.

- شرايط محيطي
اوضاع طبيعي زمين:
بايد از احداث مدارس راهنمايي در زمينهايي با بيش از 8% احتراز گردد.
جهت يابي:
جهت و موقعيت ساختمان آموزشي بايد طوري انتخاب شود كه تابش آفتاب و تهويه براي فضاها از جمله كلاسها در تمام فصول به نحو احسن انجام شود و از احداث ساختمان در مسير بادهاي شديد و مزاحم خودداري شود.
شعاع دسترسي:
شعاع دسترسي به چند عامل بستگي دارد:‌تراكم جمعيت، اندازه مدرسه و مقطع تحصيلي از آن جمله اند.

 

شــــــرح

 

مقطع راهنمايي

 

حداكثر فاصله واحد آموزشي تا محل سكونت

 

1200 متر

 

مدت زمان لازم براي طي مسافت پياده20 -25

سواره 15

دسترسي :
دسترسي پياده:
دسترسي‌هاي مناسب پياده به واحدهاي آموزشي با توجه به جمعيت زياد دانش آموزان در هنگام خروج از مدرسه در طراحي فضاهاي ترافيكي در مناطق شهري ميتواند نقش مهمي داشته باشد. عدم ارتباط مستقيم و ورود و خروج به خيابانهاي اصلي، ‌چهارراهها و ميدانها از طريق ايجاد فضاي باز در قسمت ورودي و خروجي مدارس، انتخاب عرض مناسب
[1] - ضوابط طراحي ساختمان‌هاي آموزشي ( برنامه ريزي معماري همسان مدارس ابتدايي و راهنمايي)، نشريه شماره 232 انتشارات سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور.


پياده روي دسترسي سواره به ترتيبي كه در شرايط عادي هيچ دانش آموزي در خروج مجبور به استفاده از دسترسي سواره به جاي پياده نباشد، وجود يك مسير پياده منتهي به واحد آموزشي به صورتي كه در مواقع ضروري بر روي وسايل نقليه مورد نياز باز شود و همچنين دور بودن مسير آمد و شد دانش آموزان از موارد خطر آفرين يا كليه محلهايي كه متناسب با سن دانش آموزان نيست، ‌از موارد ديگر دسترسي پياده هستند.
دسترسي سواره:
الف) ارتباط با شبكه ترافيكي: مدارس براي انجام فعاليتهاي آموزشي نيازمند تجهيزاتي هستند كه دستيابي به آنها مستلزم داشتن سواره مي‌باشد مانند اورژانس، آتش نشاني.
ب)‌عدم ارتباط با شبكه ترافيكي: سلامت دانش آموزان ايجاب مي‌نمايد كه از شبكه دسترسي پر ترافيك اجتناب نمايند. [1]

نور:
نور يكي از اصول مهم در طراحي فضاها و تامين آسايش بيشتر مي‌باشد. معيارهاي عمده در طراحي روشنايي داخل يك فضا عبارت است از ميزان شدت روشنايي و مقدار انعكاس سطوح.
مقدار انعكاس سطوح:
ميزان انعكاس مواد مختلف به جنس و رنگ و كيفيت سطح آنها بستگي دارد. اين عوامل به خصوص رنگ در فضاهاي آموزشي داراي اهميت خاص مي‌باشد. حاصل رنگ در فضاهاي آموزشي از چند نظر داراي اهميت است:
1-دانش آموزان از نظر رواني عكس العمل نشان مي‌دهند، ‌مثل هيجان، ‌آرامش، ‌خستگي
2-مقدار روشنايي داخلي فضا قابل كنترل مي‌گردد و ناراحتيهاي ناشي از خيرگي نور را كاهش مي‌دهد.
3- اختلاف درخشندگي سطح مطالعه نبايد بيش از سه برابر ميز، ‌حوزه آن و تخته كلاس باشد.
4-پرهيز از استفاده از سطوح براق به علت انعكاس منابع نوري و خيرگي چشم. استفاده از نور طبيعي خورشيد در درجه اول اهميت قرار دارد.

نور مصنوعي:
از آنجا كه در فضاهاي آموزشي اغلب تركيبي از نور طبيعي و مصنوعي استفاده مي‌شود بهتر است از چراغهاي فلورسنت با توزيع نوري نيمه مستقيم (با صفحات مشبك)‌يا يكنواخت يا مختلف استفاده نمود و در اين صورت بهتر است كه رديف چراغها عمود بر تخته تدريس و رديف نيمكتها در نظرگرفته شود همچنين پيش بيني روشنايي موضعي براي تخته تدريس الزامي به نظر مي‌رسد.

صوت:
اصوات نامطلوب در فضاي آموزشي سه دسته اند:
الف- سرو صداي ناشي از ترافيك هوايي و زميني
ب- سر و صداي ناشي از كارگاههاي صنعتي- مراكز تجاري
ج – سر و صداي بازي بچه ها در فضاي باز و ساير كلاسها
منابع توليد كننده صوتي در صورتي كه ميزان ارتعاشات آنها از 80 دسيبل بيشتر نباشد، مي‌توانند به عنوان كاربريهاي همجوار با كاربري آموزشي به كار روند.
شرايط اقليمي:
آب و هوا:
شرايط مناسب آب و هوا متاثر از وضعيت اقليمي يعني حرارت، رطوبت و سرعت حركت هوا خواهد بود.
باد:
محيط آموزشگاه از نظر همجواري با ساير ساختمانها و عوامل جغرافيايي بايد به گونه‌‌اي باشد، كه امكان حركت و نتيجتا تهويه هوا وجود داشته باشد، ‌نحوه استقرار آن به نحوي باشد كه اثرات بادهاي مزاحم كاهش يافته و برخورداري از بادهاي مناسب افزايش يابد. به طوري كه حداكثر استفاده از جريان هواي مناسب براي تهويه طبيعي كلاس بوجود آيد.
در صورتي كه محيط آموزشگاه در معرض وزش بادهاي شديدي قرار داشته باشد بايد امكان ايجاد فضاي سبز توسط درختان و بوته ها براي مقابله با آن فراهم باشد. با توجه به جهت عمومي وزش باد در منطقه، احداث واحد آموزشي نبايد در مسير انتشار دود و بوهاي زننده كارخانجات، ‌كانالهاي روباز، عبور فاضلاب، محل زباله داني و… قرار گيرد.

تابش آفتاب:
به طور كلي جهت ساختمان مدارس بايد به گونه‌‌اي باشد كه حداكثر تابش آفتاب در كلاسها هنگام زمستان و جلوگيري از نفوذ تابش مزاحم در تابستان فراهم آيد. بر اين اساس ميزان نور گيري هر نقطه با توجه به زوايه تابش و جهت تابش مشخص مي‌گردد. همچنين بايد دقت داشت عوامل شهري و جغرافيايي نبايد در روشتايي محيط نقصان يا خللي وارد نمايد. بايد دقت داشت كه حداقل در قسمتي كه ساختمان مدرسه احداث مي‌گردد نبايد سايه عوامل فوق وجود داشته باشد. هر چند بهتر است در نواحي سردسير اصولا از سايه در محيط آموزشگاه پرهيز نمود و بالعكس در نواحي گرمسير وجود سايه در فضاهاي باز نيز مطلوب مي‌باشد.

ايمني:
زلزله:
هر چه اشكال ساختمان منظم تر و توزيع جرمها و سختيهاي آن در سطح افق (نقشه)‌و در ارتفاع متفاوتر باشد، ‌مقاومت احتمالي آن در برابر زلزله افزايش خواهد يافت.
يك قاعده كلي براي مقاوم سازي ساختمانها با پيكره‌هاي پيچيده تجزيه آنها به اشكال ساده با تعبيه درزهاي در آنهاست.
آتش سوزي:
براي مقابله با آتش سوزي در مدارس بايد به نكات زير توجه كرد:
- در كليه فضاها به طرف بيرون در جهت فرار باز باشد
-در تمام فضاها حداكثر 30 متر از راه پله يا خروجي ساختمان فاصله داشته باشد و در صورتي كه اين در، ‌در قسمت بن بست راهرو واقع باشد، ‌اين فاصله به 18 متر تقليل مي‌يابد.
-در طبقات براي هر راه پله يك در اضطراري ضد آتش نصب گردد.
فضاهايي كه امكان خطر آتش سوزي در آنها بيشتر از ساير فضاها مي‌باشد، ‌مثل آزمايشگاهها، ‌آبدارخانه ها و بعضي كارگاهها از ساير فضاها جدا گردد. اين جدايي توسط ديوارها و درهايي با مقاومت زياد و يا از طريق واسطه قرار دادن فضاهاي ديگر، ‌مثل سرويسهاي بهداشتي يا راهروها صورت مي‌گيرد.
-موتور خانه در ساختمان جداگانه پيش بيني گردد و منابع سوخت در بيرون ساختمان و در صورت امكان زير خاك كار گذاشته شوند.
-كپسول آتش نشاني در فضاهايي با خطر آتش سوزي زياد پيش بيني شود. همچنين شيرهاي آتش در طبقات تعبيه گردد.
-در مدارس سه طبقه و بيشتر بهتر است بيش از دو راه پله تعبيه شود. [1]
در طبقه همكف ساختمان، ‌پنجره ها بايد طوري باشند كه امكان فرار از آنها ميسر باشد.
نكات كلي براي ايمني در مدارس
-نرده‌هاي حياط طوري انتخاب شوند كه امكان بالا رفتن يا خريدن اجناس از ميان آنها براي كودكان ميسر نباشد.
-از بكار گيري مصالح صاف و صيقلي در كف پرهيز شود.
-از بكار گيري درهاي شيشه‌‌اي پرهيزگردد، ‌مگر شيشه‌هاي ايمني.
-پنجره ها بايد به داخل باز شوند تا به سادگي قابل تميز كردن باشند.
-اتاق كمكهاي اوليه در نزديكي دفتر مدرسه و يا اطاق مربي بهداشت پيش بيني شود.
-كليدهاي برق بايد روي ديوار خارجي توالت ها نصب شود. در توالتها بهتر است به طرف بيرون باز شوند.
-مبلمان مدارس بايد عاري از هر گونه ترك خوردگي و يا لبه‌هاي تيز فلزي باشد.

تاثير عوامل فيزيكي – معماري در عملكرد قرارگاههاي تربيتي
عملكرد قرارگاههاي رفتاري مانند كلاسهاي درس و يا آموزشگاهها از عوامل معماري از يكسو و شرايط فيزيكي از سوي ديگر تاثير مي‌پذيرد.

تاثير (ساخت)‌يا (معماري)‌در عملكرد قرارگاههاي تربيتي
آزموند 1975 (سازه)‌فضاها را تعيين كننده عملكرد آنها و وظيفه معمار را تعريف مي‌كند. وي فضاها را از نظر تاثيري كه روي رفتار مي‌گذارند، بر دو نوع (گرد هم آورنده)‌و (پراكنده كننده)‌تفكيك مي‌كند.
فضاهاي (گردهم آورنده) براي قرارگاههاي آموزشي و پرورشي نيز مناسبتر مي‌باشد، زير امكان تمرين كار گروهي و مشاركت بيشتري را در اختيار دانش آموزان قرار مي‌دهد، فضاهاي پراكنده كننده (مانند دالان‌هاي باريك) براي زندان مناسبتر است.
تاثير عوامل (فيزيكي) در عملكرد قرارگاههاي تربيتي
تحقيقات نشان ميدهند، تراكم زياد جمعيت به عنوان عامل فيزيكي، رفتارهاي تهاجمي را افزايش ميدهد و در صورت استمرار، موجب بروز واكنش‌هاي بيمار گونه مي‌شود. تراكم زياد در انسان احساس ازدحام بر مي‌انگيزد. احساس ازدحام هنگامي به انسان دست مي‌دهد كه علاوه بر عوامل ديگر، ‌تراكم جمعيت مخل آسايش شده، موانعي در مقابل جريان طبيعي فعاليت‌ها ايجاد كند.


خصوصيات فيزيكي مدرسه
خصوصيت اصلي محيط‌هاي فيزيكي، عناصر متغيري مانند نور، رنگ، سختي و نرمي سطوح است. بيشتر تجارب اصولي به مزاياي يك محيط آموزشي نرم تر تاكيد دارند. بعضي تحقيقات نشان مي‌دهد كه دانش آموزان كلاس با پنجره را ترجيح مي‌دهند. در صورتي كه معلمان احساس مي‌كنند كه اتاق‌هاي بدون پنجره انعطاف پذيرتر مي‌باشند. آنها در يافتند كه دخترها نسبت به پسرها، سازماندهي پيچيده اشكال، ‌رنگ و عناصر محيطي را ترجيح مي‌دهند.

تراكم دانش آموزان:
تحقيقات نشان مي‌دهند، ‌تراكم زياد جمعيت به عنوان عامل فيزيكي، رفتارهاي تهاجمي را افزايش مي‌دهد و در صورت استمرار، موجب بروز واكنش‌هاي بيمار گونه و نابهنجاري مي‌شود. تراكم فيزيكي نيز در انسان حساس ازدحام بر مي‌انگيزد. نظر به اينكه دانش آموزان واقعيت فيزيكي رشته، فضا اشغال مي‌كنند. تراكم جمعيت كلاسها را بوسيله محاسبه نسبت تعداد دانش آموز به اندازه سطح كلاس مشخص مي‌كنند. احساس ازدحام از ميزان تراكم تاثير پذيرد ولي پديده‌‌اي است ذهني و ازعوامل روانشناختي از يكسو و محيطي- فرهنگي از سوي ديگر متاثر مي‌شود.
آستانه تحريك پذيري افراد از نظر احساس ازدحام تحت تاثير تجارت پيشين آنان قرار مي‌گيرد. به عنوان مثال معلميني كه به تدريس در كلاسهاي پرجمعيت عادت كرده اند، ‌در يك كلاس سي نفره احساس ازدحام نيم كنند ولي اگر به كلاسهاي كوچك و كم جمعيت عادت كرده باشند، در همان كلاس سي نفره احساس ازدحام مي‌كنند.
نوع فعاليتي كه قرار است در فضاي واحد انجام شود نيزعاملي پس موثر در بروز احساس ازدحام مي‌باشد. به عنوان مثال هر گاه در يك كلاس پرجمعيت (با تراكم بالا)‌دانش آموزان با رفتار انفعالي، فقط به سخنان معلم گوش كنند، ازدحام محسوب نمي شود. مگر اينكه موضوع درس (كاردستي) باشد. و يا يك روش تدريس ويژه دانش آموزان را به فعاليت و تحرك بيشتر وادار نمايد. به طور خلاصه احساس ازدحام هنگامي به انسان دست ميدهد كه علاوه بر عوامل ديگر، ‌تراكم جمعيت مخل آسايش شده، موانعي در مقابل حريانهاي طبيعي فعاليتها ايجاد كند.

رنگ فضاها
رنگ به عنوان عنصر تفكيك ناپذير معماري تاثير فراواني بر روحيه و رفتار كاربران فضاها و ساختمانها دارد و حالات رواني و عاطفي آنها را شديدا تحت تاثير قرار مي‌دهد.
انسان پديده‌هاي اطراف خويش را همراه با رنگ مشاهده مي‌كند و نسبت به آنها واكنش نشان مي‌دهد. رنگها هريك حاوي پيامي خاص به بينندگان مي‌باشند كه اين موضوع از قديم الايام مورد بررسي و تحقيق دانشمندان و روانشناسان بوده است. درمدارس، رنگ فضاها و تجهيزات آموزشي به دليل شرايط سني و روحي كودكان و نوجوانان از حساسيت بيشتري برخوردار است. زيرا اين امر مي‌تواند باعث شادابي و نشاط، آرامش رواني و تحرك و تلاش دانش آموزان شود و فرآيند يادگيري را افزايش دهد. همچنانكه مي‌تواند زمينه كسالت، ‌خمودگي، ‌بي تحركي، عصبانيت، اضطراب و افسردگي آنان را فراهم آورد.
براي رنگ آميزي ديوارهاي داخلي كلاسها، رنگهاي گرم و آرام مناسبند نظير كرم، بژ. تناسب اين رنگها ناشي از وجود رنگ زرد در آن است كه همواره مظهر روشنايي و علم بوده است. همچنين تراكم رنگ سفيد در داخل آن باعث تعادل فضا مي‌شود.
پيش فضاها، راهروها و راه پله ها به ويژه در سالهاي اوليه تحصيل، همواره مواجه با شور وشعف و هيجان دانش آموزان هستند. معمولا در زنگهاي استراحت يا موقع تعطيل مدرسه، دانش آ,وزان با هيجان زاد كلاسها را ترك مي‌كنند. همچنين پس از استراحت در زنگ تفريح از فضاهاي شاد و پرشيطنت حياط مدرسه به كلاس برمي گردند و اين فضاها حائل ميان حياط و كلاس هستند. بنابر اين اگر رنگ اين فضاها، رنگهاي سرد و آرام باشند، در كنترل هيجانات روحي تاثير به سزايي دارند و علاوه بر آرامش محيط، از تصادفات احتمالي دانش آموزان مي‌كاهند.
رنگ آميزي درهاي ورودي كلاسها و دفتر مدارس بايد هميشه تيره تر از زمينه رنگي ديوارهاي راهرو باشد. اين تيرگي توجه واحترام دانش آموزان را برمي انگيزد و در عين حال هشداري است كه تفاوت ميان فضاي كلاس درس و حياط را به او گوشزد مي‌كند.
در سالنها، فضاهاي ورزشي و اماكن صرف غذا بايد از هماهنگي رنگهاي گرم استفاده شود. در سرويسهاي بهداشتي به لحاظ ويژگي محيط آموزشي و فقدان استانداردهاي بهداشتي در عموم اين فضاها، استفاده از رنگ سفيد مناسبتر است. وجود اين رنگ و لطمه پذيري آن در اثر كمترين آلودگي، حداقل هشداري است كه مسئولين نظافت فضاي آموزشي را مجبور به كنترل و نظافت مستمر خواهد كرد.
در آزمايشگاهها، سطوح ديوارها، رنگهاي گرم و روشن دارد، اما سطح ميزهاي آزمايشگاهها حتي المقدور سفيد است. سفيد بودن ميز در صورت آلودگي سطح ميز به مواد شيميايي رنگي، ‌اسيدها و بازها، ‌دانش آموز و مربي را به طور موثرتري خبر خواهد كرد. در اتاق بهداشت بايد از رنگهاي سرد و روشن استفاده كرد. در اين نوع هماهنگي يك رنگ سرد (مثلا سبز يا آبي)‌به عنوان رنگ اصلي انتخاب مي‌شود و ساير رنگهاي سرد با ارزشهاي مختلف در كنار آن به كار برده مي‌شود. اين نوع هماهنگي محيط را ساكت و آرام جلوه خواهد داد.

سازماندهي و ساختار كلاس
دانش آموزان و معلمين در كلاسهاي جديد كه از تركيب مناسب مشاركت دانش آموزان و حفاظت معلم تشكيل شده است، ‌راضي ترند.
در بحث سازماندهي و ساختار كلاس يك معلم مي‌تواند به طرف مختلف كلاس را سازماندهي كند. به عنوان مثال او مي‌تواند دانش آموزان را در تصميم گيري دخالت دهد. مي‌تواند كلاس را به گروههاي كوچك تقسيم كند، ‌مي تواند باعث گردد تا دانش آموزان به يكديگر كمك كنند و يا مي‌تواند فعاليتهاي كلاس را به شيوه سنتي انجام دهد.

تزئينات كلاس
اگر چه نمونه‌هاي تزئينات كلاس قطعي نمي باشد ولي همه مي‌دانند كه اين موضوع تا حدي داراي اهميت است. تجارب ديگر نشان ميدهند كه چگونه بخشي از فضاهاي گرم و دعوت كننده هستند، در حالي كه بخشي ديگر سرد و بي روح مي‌باشند.
بسياري از دانش آموزن به ديدن كارهايشان بر ديوار علاقه دارند و اين موضوعات مي‌تواند به عنوان يك مشوق مورد استفاده قرار گيرد. همچنين مي‌توان از موضوعات، ‌اشكال و تصاوير مرتبط با درسها براي تزئينات كلاسها استفاده كرد كه اين مطلب هم به جذاب تر كردن فضا و هم به تفهيم بهتر موضوعات درسي كمك مي‌كند.

انواع چيدمان در كلاس
1-رديفي و ستوني: اين سنتي ترين وضعيت مي‌باشد. در حقيقت تا زماني پيش و شايد امروزه در بعضي مدارس، نيمكتها به شكلي به زمين متصل بودند. اين قرار گيري براي زماني مناسب است كه معلم مي‌خواهد دقت ها به چيزي متمركز شود.
2- فرم دايره‌‌اي شكل: نرم‌هاي دايره‌‌اي شكل براي مباحث كلاسي و تكليف كلاسي مناسب هستند. البته اين نوع سازماندهي مشكلي كه دارد اين است كه تعدادي از دانش آموزان به ناچار يا پشت معلم يا نيمرخ او روبرو مي‌شوند و نمي توانند ارتباط بصري مناسبي با او داشته باشند.
3- گروهي: نشستن گروهي در گروههاي 4 تا 6 نفري براي مباحثه گروهي و يادگيري مشاركتي و تكاليف گروهي كوچك مناسب مي‌باشد. براي نظارت بر تمام فعاليتها در چيدمان گروهي، معلم بايد قادر باشد كه ببيند در مراكز فعاليتي هر گروه چه اتفاقي مي‌افتد. بنابر اين موانع بايد كم باشد و گروهها نبايد دور از ديد باشند.]كم اثر ترين سازماندهي و مرتبط ترين آن با رفتار نامناسب هنگام مباحثه، ‌نيمكت‌هاي رديفي است. به نظر مي‌رسد كه نيمكت‌هاي رديفي بيشتر از گروهي يا دايره‌‌اي با كناره گيري دانش آموزان ارتباط دارد. بعلاوه سازماندهي دايره‌‌اي بيشتر از رديفي و گروهي با رفتار مناسب و نظريات خارج از موضوع در ارتباط است.

مدارس فضاي باز
عموما مدارس فضاي باز به تمامي باز نيستند و به هر حال نيازمند به فضاي خاص ممانند توالت، حمام، ‌… مي‌باشند. بنابر اين در مدارس فضاي باز، فضاي بسته نيز وجود دارد كه براي خدمت كردن به مقاصد فردي يا شخصي تعيين شده اند. بسياري از فضاها به دليل وابستگي به سيستمها و تاسيسات ساختماني معني مي‌باشند. بعضي ديگر نيز به دليل نياز به خلوت بودن يا جاي دادن فعاليتهاي پر سر و صدا و يا هنري مانند كارگاههاي موسيقي يا آزمايشگاه فيزيك و شميي معين هستند.
بخش وسيعتري از طراحي، مربوط به فضاي داخلي است. وسايل و تجهيزات، رنگ. شكل، ‌گياهان، كارهاي هنري و ديگر موارد مي‌تواند براي حفظ و بالا بردن كيفيت در طراحي كه فضاي باز فاقد آن است، ‌مورد استفاده قرا رگيرد. مدارس فضاي باز متعهد به پويا بودن فضاي آموزش و اجتناب ناپذيري تغييرات مي‌باشند. برنامه آموزشي چه به شكل سنتي و چه به شكل جديد آماده تغيير است. هنگامي كه اين برنامه تغيير مي‌كند، ‌مدرسه نيز بدون هيچ مشكلي تغيير مي‌كند. يك گروه از دسته بندي‌هاي فضايي، فضاهاي مياني مي‌باشد. بعضي از دانش آموزان مي‌خواهند اين فضاها باز باشند و بعضي احساس مي‌كنند كه بايد به طور دائم تقسيم بندي شده باشند. بعضي اوقات آنها از فضاهاي باز در داخل يك فضاي معين ساخته شده اند.

 


مطالعات تكميلي مربوط به دوره راهنمايي تحصيلي

مدارس راهنمايي:
معيارهاي ظرفيت:

ميزان تراكم دانش آموز در كلاس با توجه به شاخصهاي نيروي انساني مصوب هيات دولت و ظرفيتهاي تعيين شده توسط وزارت آموزش و پرورش طبق جدول زير تعيين مي‌شود. همچنين ظرفيت واحد آموزشي با توجه به نسبت جمعيت، در مناطق شهري مضاربي از يك دوره كامل [1] و حداقل 2 دوره و حداكثر 8 دوره كامل در نظر گرفته مي‌شود.

[1] - منظور از يك دوره كامل، 3 گروه كامل اول، دوم، سوم مي‌باشد

 

فضاهاي مورد نياز به دو دسته تقسيم مي‌شوند:
1-فضهاي بسته يا سرپوشيده
2- فضاهاي باز
فضاهاي بسته يا سرپوشيده
اين فضاها شامل 5 گروه زير مي‌باشند:
1- گروه 1: فضاهاي آموزشي (تحصيلي)
-كلاس عمومي (نظري)
-اتاق علوم (كلاس و آزمايشگاه)
-كارگاه حرفه و فن (براي پسران) – كارگاه خانه داري، خياطي (براي دختران)
- گارگاه هنر
- كارگاه سمعي و بصري
2- گروه 2: فضاهاي پرورشي
-كتابخانه
- اتاق فعاليتهاي پرورشي
- اتاق مشاور تربيتي و تحصيلي
-اتاق مربي ورزش و رختكن دانش آموزان
- اتاق بهداشت و كمكهاي اوليه
-نماز خانه
-سالن چند منظوره : ( اجتماعات- سخنراني- امتحانات- نمايش و فيلم)
3- گروه 3: فضاهاي اداري
-دفتر مدير
-دفتر معاون يا معاونان
-اتاق كاركنان امور دفتري و تكثير
-انبار بخش اداري
-اتاق استراحت دبيران
-اتاق كار دبيران و ملاقات با اولياي دانش آموزان
4- گروه 4: فضاهاي پشتيباني يا خدماتي
-توالت و دستشويي كاركنان
-تولات و دستشويي دانش آموزان
-آبخوري دانش آموزان
-انبار وسايل نظافت و شستشو
-انبار وسايل، تجهيزات و لوازم مستعمل
-بوفه
-آبدارخانه
-موتورخانه
توجه: در مدارس به منظور مراقبت از مدرسه، فضايي حدود 40 متر مربع (خالص) براي اقامت خانواده سرايدار در نظر گرفته مي‌شود
5- گروه 5: فضاهاي گردش
-ورودي
-راهرو طبقات
-راه پله‌هاي ارتباطي
- سطوح زير ساخت (ديوارها و ستونها)
6- گروه 6: فضاهاي ارتباطي
-راهروها
-پله ها
7- گروه 7: فضاهاي باز
-فضاهاي بازي و ورزش
- فضاي صف جمع
-فضاي سبز
-فضاي توقف وسائل نقليه
-فضاي تلف شده و غير مفيد

 

معرفي كلاسهاي آموزشي مقطع راهنمايي

كلاس آموزشي

ساختار و سازماندهي كلاس

انواع كلاسها

انواع كلاسها عبارتند از:
1-كلاس آموزش دروس نظري: فضايي است كه به عنوان كلاس درس شناخته شده باشد و در اين فضا دروسي كه تفهيم آنها از طريق خواندن و نوشتن و تكرار مطالب توسط معلم و دانش آموز و كلا تجربه ذهني انجام مي‌گيرد، ‌تدريس مي‌شود.
از نظر فضا هويت آن به صورت كلاسهاي معمولي با رديفهاي مشخص ميز و صندولي و يا ميز و نيمكت و تخته سياه روبروي دانش آموزان و در كنار آن جايگاه معلم مي‌باشد.
2-كلاس آموزش دروس تجربي:‌در اين فضا يعني آموزش دروس تجربي، ‌اصل بر مشاهده عيني تجربياتي است كه توسط معلم و خود دانش آموز انجام مي‌شود. معلم در اين فضا اختيار دارد به كمك دانش آموزان شكل و فرم كلاس را متناسب با نوع فعاليت در ارتباط با آموزش هر مورد درسي انتخاب نمايد و در هر صورت لزوم برخورد و تبادل فكري بين دانش آموزان را فراهم آورد. در چنين فضايي ميز و صندلي ها طبيعتا داراي قابليت جابجايي و تكثير و آرايش فضا متناسب با صورتهاي مختلف انجام مي‌شود. سرانة فضا به ازاء هر دانش آموز نسبت به نوع متناسب با صورتهاي مختلف انجام مي‌شود. سرانة فضا به ازاء هر دانش آموز نسبت به نوع فضاي نظري اندكي بيشتر خواهد شد. بايد در نظر داشت كه اين سيستم در آموزش پاره‌‌اي از دروس تاثير به سزايي خواهد داشت.

هشت راز طراحی کلاس

 

آیا فکر کردن به آن کلاس لخت و بی ریخت ناراحتتان می کند؟ آیا به معلمی که کلاسش شاد و زیباست حسودی می کنید؟ اگر اینطور است امسال قدم تازه ای بردارید. هر معلمی می تواند با استفاده از تجربیات معلمان موفق، محیطی شاد و جذاب برای یادگیری درست کند.


اول از همه کارهای مهم تر!
وقتی برای اولین بار پا درون کلاستان می گذارید با خودتان یک دفتر یادداشت و یک مداد بردارید. در درگاه بایستید و نقشه پلان اتاق را بکشید. در نقشه جای تخته، وسایل، کمدها و پنجره ها را هم مشخص کنید. قبل از اینکه به طور فیزیکی شروع به جا به جا کردن اشیا بکنید، روی نقشه ای که کشیده اید، این کار را با شکلهایی که از کاغذ و به مقیاس بریده اید، انجام دهید. برای این کار می توانید از این فلش استفاده کنید. مسیر رفت و آمد بچه ها، فضای بین میزها و سایر چیزها را در نظر بگیرید. وقتی نقشه تان را در کلاس واقعی پیاده کردید، بین میزها راه بروید و سر میز بچه ها بنشینید تا مطمئن شوید همه راحت هستند و تخته را می بینند.
جادوی رنگ
رنگ ها قیافه کلاستان را تعیین می کنند. رنگی را انتخاب کنید که برایتان جالب است و نشان می دهد که شما از جو کلاس چه می خواهید: می خواهید آرام و آرامش بخش باشد؟ (به رنگ های آبی و سبز فکر کنید) می خواهید شاد و خلاق باشد؟ (از رنگ های گرمسیری استفاده کنید) می خواهید گرم و خانه مانند باشد؟ ( از رنگ های خاک و رنگهای اصلی استفاده کنید) از این رنگها برای تابلوی آگهی های کلاس، جعبه ها و طبقه های کلاس و حتی فرش آن استفاده کنید.
چند کاره !
تخته کلاس را به سه قسمت مساوی تقسیم کنید و دور هر قسمت را با کاغذهای رنگی تزیین کنید. مثلا قسمت صورتی تخته را به روز تولد بچه ها اختصاص دهید و از بچه ها بخواهید راجع به تولدشان روی آن بنویسند و نقاشی کنند. قسمتی هم می تواند برای ساختن داستان مورد استفاده قرار بگیرد.
چیز جدیدی را امتحان کنید.
یکی از جذابیت های چند کار کلاس می تواند "درخت لوله ای" باشد. کمی لوله PVC بخرید و آن را شکل یک تنه درخت در تخته سه لا نصب کرده و کلاس بر پا کنید. روی میله را سوراخ کنید و با میله یا هر چیز مناسب دیگری برای آن شاخه بسازید. کیف ها یا کیسه های کوچک پلاستیکی به هر شاخه آویزان کنید و در آن بازی، فعالیت و کتاب بگذارید. کار دستی های بچه ها می تواند آنجا آویزان شود. با چیزهایی مثل برگ و کاغذ هم می توان آن را تزیین کرد.
دیگران را هم شریک کنید!
بهتر است که تمام کار تزیین کلاس را خودتان انجام ندهید. از بچه ها بخواهید در کار انتخاب رنگ ها و جای وسایل و حل کردن مشکل انبار کردن چیزها به شما کمک کنند. این باعث می شود آنها نسبت به کلاسشان احساس تملک و غرور کنند و درس بزرگی هم در حل مساله بگیرند. بهتر از همه اینها این کار خیلی خلاق است.
بچه ها می توانند با کمک بزرگترها دیوار کلاس را مثلا به شکل اقیانوس رنگ کنند و از نتیجه کار لذت ببرند.
یک ابتکار سادهمی توانید از یک تابلوی نگه دارنده کارت و یک کارت برای هر دانش آموز، مثل اداره ها، برای حضور و غیاب استفاده کنید. گرداندن هر کارت یعنی بچه سر کلاس است! می توانید پشت هر کارت برای بچه ها پیام تشویق کننده ای هم بنویسید.
یک مرکز ارزان!
بعضی وقت ها نمی توانیم هر گوشه کلاس را به یک مرکز یادگیری اختصاص بدهیم ولی می توانیم با چند سبد و سطل پلاستیکی که هر کدام بازی ها و وسایل کمک آموزشی را نگه می دارند به بچه ها حس شرکت در یک فعالیت یادگیری مهم را بدهیم.
روی بچه ها تمرکز کنید
برای هفته اول سال برای هر بچه شکل یک خانه را فتوکپی کنید. بچه ها می توانند خانه ها را طوری تزیین کنند که نماینده آنها باشد. می توانند روی آنها درباره خودشان بنویسند بعد این خانه ها را به تابلوی کلاس بزنید تا بچه ها همدیگر را بهتر بشناسند.

مكان قرار گيري

كلاس درس بايد در آرامترين مكان قرار گيرد و از سر و صداي بيرون دور باشد. درتسرسي سريع و مناسب به ساير فضاهاي آموزشي (از قبيل كتابخانه، كارگاهها، كلاسهاي ويژه و…)‌بايد براي آن فراهم شود.
بررسي نور در كلاس

مسائلي كه از نظر نور براي ديد و مطالعه در كلاس درس با توجه به محيط ديد سالم حائز اهميت مي‌باشد، به شرح زير است:
-تاثير نور طوري باشد كه منبع نور در حوزه ديد دانش آموز قرار نگيرد.
-به منظور ايجاد نور كافي در كلاس در صورتي كه پنجره‌هاي نورگيري در يك سمت واقع شده باشد، ‌سح كل پنجره ها نبايد از يك پنجم الي يك هفتم سطوح كلاس كمتر باشد.
-براي آنكه تاثير نور خورشيد كه منبع نور طبيعي كلاس محسوب مي‌شود، بطور مستقيم به كلاس وارد نشود، بكار بردن سايبانهاي مناسب از قبيل سايبان بالاي پنجره و يا سايبان كركره‌‌اي و جانلي توصيه مي‌شود.
براي استفاده از نور مصنوعي بايد نكات زير را در نظر داشت:
-براي روشن نمودن كلاس درسي ممكن است از نور مستقيم- نيمه مستقيم و يا يكنواخت استفاده نمود.
-چراغهاي سقفي در كلاس بايد طوري نصب شود كه خيرگي را سبب نشود و همچنين بايد از چراغ مخصوص براي روشن كردن تخته سبز استفاده كرد.
-حداقل مقدار شدت روشنايي الكتريكي كلاس درس 200 و حداكثر 500 لوكس تعيين شده است.

رنگ

توصيه مي‌شود سطح ديوراه‌هاي كلاس درس از رنگ مات انتخاب شود تا از خيرگي حاصل از انعكاس نور جلوگيري به عمل آيد و رنگها نيز محيط دلپذيري براي دانش آموزان بوجود آورد. براي اين منظور بايد رنگهاي آبي كم رنگ، كرم، سبز. خيلي كم رنگ، سفيد و بژ را انتخاب كرد. سطح كل كلاس مي‌تواند داراي رنگهاي سفيد، خاكستري و يا به رنگهاي روشن چوب باشد.
فرم كلاس

تحقيقات نشان مي‌دهد كه كلاسهاي با فرم مربع يا نزديك به مربع جوابگوي نيازهاي آموزشي مي‌باشد و فرمي كارا رضايت بخش است.
اهميت جو كلاس

عناصر اصلي سازماندهي اجتماعي مدرسه، اندازه گروه بندي سني و غيره مي‌تواند بر رفتار و موفقيت دانش آموز اثر بگذارد اما اين عوامل از آن جهت مهم مي‌باشند كه در چيزي كه در كلاس و ساير بخشهاي مدرسه اتفاق مي‌افتد، تاثير دارند. در حقيقت اكنون محققان معتقدند كه با اهميت ترين عوامل موثر مدرسه مربوط به يادگيري و پيشرفت رواني در دوره بلوغ با محيط مدرسه و كلاس در ارتباط مي‌باشد. در مدارس خوب محيط كلاس مباحث بين معلم و دانش آموزان و بين دانش آموزان را تشويق مي‌كنند و بر يادگيري، نه حفظ كردن تاكيد شده است. بر طبق نظريه (مايكل روتر 1983) جنبه‌هاي مختلف جو مدرسه اثر مهمي بر يادگيري و موفقيت نوجوانان دارد. خصوصا چگونگي ارتباط معلم و دانش آموزان و چگونگي استفاده از زمان كلاس و انتظارات معلم از دانش آموزان بسيار مهمتر از اندازه مدرسه، گروه بندي سني و تركيب نژادي مدرسه مي‌باشند.
نتايج چندتحقيق نشان ميدهد كه همين عواملي كه پيشرفت رواني در خانه را توسعه ميدهند. صميمت، ‌استانداردهاي بالا و كنترل رفتارهاي مناسب در كلاس را نيز افزايش مي‌دهد. دانش آموزان و معلمين در كلاسهاي جديد، ‌نسبت به كلاسهاي كنترل شده در كلاسهايي كه از تركيب مناسب مشاركت دانش آموزان و حمايت معلم تشكيل شده است، ‌راضي تر مي‌باشند. در اين كلاس ها معلمين مشاركت دانش آموزان را تشويق مي‌كنند اما نمي گذارند كه كلاس از كنترل خارج شود. كلاسهايي كه به تكليف كلاسي تحت كنترل معلم تاكيد دارند، ‌دانش آموزان دلواپس، بي علاقه و ناشاد دارند. دانش آموزان هنگامي كه معلمشان مقدار متناسبي از زمان را صرف درس دادن مي‌كند، درسها را به موقع شروع مي‌كند و به پايان مي‌رساند، ‌پس زمينه هايي از دانش آموزان براي توقعاتشان از آنها دارند و آنها را به مقدار فراوان تشويق مي‌كنند، به نحواحسن كار مي‌كنند.
يك معلم خوب به طور قابل توجهي مشابه والدين خوب است. اخيرا محققي به نام نيومن پيشنهاد كرده است كه اگر ما بخواهيم اثر جو كلاس را بر موفقيت بدانيم، بايد بدانيم كه چگونه مشاركت دانش آموز را در مدرسه افزايش دهيم، مشاركت به اندازه شركت رواني دانش آموزان در يادگيري و تسلط بر موارد بي علاقگي به تمام كردن كار تعيين شده، اشاره دارد. نيومن به عواملي كه مشاركت را افزايش ميدهند اشاره مي‌كند. اولا معلمين نياز دارند كه فرصتهايي براي دانش آموزان براي نمايش واقعي شايسته فراهم كنند. ثانيا مدارس بايد احساس تعلق دانش آموزان را نسبت به مدرسه تقويت كنند. و از همه مهمتر اينكه بايد كارهايي را كه معتبر هستند تعيين كنند. كار معتبر، ‌كاري جالب توجه، شادي آور و متناسب با دوره واقعي است. براي يك دانش آموز هيچ چيز بدتر از انجام دادن تكاليف خسته كننده بدون رنگ و نامناسب نيست.

 

عملکرد هر فضا در نهایت تابعی از انسان است. استفاده هایی است که << انسان>> به عنوان یگانه موجودی که روح فضا را درک میکند،از فضا دارد.حال این فضا می خواهد یک بیمارستان باشد،یا یک مرکز تفریحی یا یک ارامگاه یا ...انچه که مهم است شناخت نیاز های انسان در ان فضایی ست که میخواهیم طراحی کنیم برای تعیین درست تر این نیازها باید عواملی مانند فرهنگ ، اقلیم ، اقتصاد ، جامعه شناسی و... را مورد دقت و بررسی قرار دهیم برای بررسی عملکرد فضا ها در دانشکده معماری در سایت شهر یزد،ابتدا نیازمند یک دسته بندی کلی هستیم که با کمک این دسته بندی و جزء جزء کردن فضا ها ،راحت تر بتوانیم کار بررسی را انجام دهیم.لازم به ذکر است که این تقسیم بندی شناور بوده و به هیچ عنوان قطعیت ندارد.

قبل از هر چیز به صورت اجمالی به بررسی کلی عملکرد یک فضای اموزشی می پردازیم.هدف از طراحی فضای اموزشی،حل کردن روابط فضایی مورد نیاز جهت فر ایند اموزش است. این معنا که فضا هایی که امر اموزش در هر رشته ای نیازمند ان فضا ها و امکانات است، به چه صورت و با چه نظمی در کنار یکدیگر قرار بگیرند تا بتوانند هدف نهایی را به بهترین صورتی حاصل کنند.در این صفحات سعی بر ان شده که بر اساس تقسیم بندی انجام شده عملکرد جزئی هر بخش و هر فضا را به تفکیک بر اساس نور و فرم و روابط و مصالح و... بررسی و ذکر نماییم.

آموزشي-تئوري:


1.كلاس درس:
کلاس درس در واقع اصلی ترین بخش قسمت اموزش های تئوری میباشد.انچه در تعیینابعاد کلاس ها نقش اساسی دارد،همانا تعداد صندلی ها می باشد که خود عامل تعیین کننده
مخروط دید می باشد.مخروط دید در واقع عبارتست از محدوده ای که ناظر(دانشجویان)به راحتی قادر به دیدن موضوع دید(تخته و استاد) باشند.چنین استانداردی در مورد مدرس نیز
وجود دارد.زاویه دید مدرس باید در حدود 140 درجه در نظر گرفته شودکه بر اساس ان عرض کلاس تعیین می شود.بهتر است کلاس درس در طبقات اول و دوم در نظر گرفته شود که دلیل ان حجم بالای مراجعه کنندگان(استفاده کنندگان،دانشجویان) و تخلیه سریع تر و راحت تر انها می باشد.
کلاس هایی که بر حسب نوع درس ارائه شده از جمعیت بیشتری برخوردار هستندیا به عبارت دیگر کلاس هایی که با ظرفیت زیاد طراحی می شود،باید سطحی شیبدار داشته باشد که نفرات پشت سر به راحتی بتوانند تخته و مدرس را مشاهده کنند.


در مورد نور فضای کلاس های اموزش تئوری نکات زیر قابل توجه بوده و دلایل عملکردی دارند:
ارتفاع پنجره رابطه مستقیمی با عمق کلاس دارد.بدین معنا که هرچه عمق کلاس بیشتر باشد،ارتفاع پنجره نیز باید بلند تر در نظر گرفته شود. دلیل این امر هدایت بهتر نور به عمق
کلاس می باشد.البته در این مورد اقلیم باید به خوبی در نظر گرفته شود.زیرا اگر چنین اقدامی در مناطق کویری مانند یزد انجام شود،در واقع دمای کلاس را به نحو چشمگیری افزایش داده ایم.هر چقدر هم که طراحی پنجره ما درست و اصولی باشد،باز هم ما بی نیاز از نور مصنوعی نیستیم.

در استفاده از نور مصنوعی باید توجه داشته باشیم که:
نور مصنوعی باید از سقف و توسط لامپ های مهتابی(فلوروسنت)تامین گردد.
علت نور گیری از سقف این است که اگر مهتابی ها بر روی دیوار نصب شوند،موجب ازار چشم خواهند شد.
نکته مهم بعدی این است که ردیف مهتابی ها باید عمود بر ردیف صندلی ها قرار گیرد تا نوری یکنواخت حاصل شود.

در مورد مصالح کلاس های درس باید توجع داشت که:
_ در ساخت کف نباید از مصالح صیقلی استفاده کرد.دلیل ان این است که هنگام خروج از کلاس بخصوصدر هنگام خروج های اضطراری،کف های سر و صیقلی ایجاد خطر میکنند.در ضمن کف باید در مقابل سایشمقاوم بوده و قابلیت تمیز کردن باشد و دلیل ان هم میزان زیاد رفت و امد می باشد.
مبحث اکوستیک بودن یکی از مباحث مهم در کلاس های درس می باشد.2/1 تا3/1 سقف باید از مصالح اکوستیک باشد.دیوار پشت سر دانشجویان نیز باید از دیوارک های گچی
ساخته شود تا بتواند در مقابل پژواک صدای مدرس که در جلوی کلاس قرار دارد مقاومت کند.
یکی دیگر از نکات مهم در مورد صدا،پخش یکنواخت صدا در کلاس می باشد.به این منظورباید از در مظر گرفتن فواصل طولانی در طراحی جلوگیری کرد.حداکثر فاصله بین گوینده و
شنونده باید 25 متر در نظر گرفته شود تا صدای مدرس به خوبی به اخرین نفرات و ردیف ها هم برسد.اگر نصف کلاس خالی باشد،به علت انعکاس صدا،از وضعیت مطلوب صدا دهی کاسته می شود.
در مورد رنگ باید توجه داشت که رنگ کف کلاس باید به صورت مات در نظر گرفته شود تا ا بازتابش ناخواسته نور سقف و در نتیجه ایجاد مزاحمت جلوگیری به عمل اید.برای رنگ دیوارها نیزبهتر است از رنگ های روشن و مات استفاده شود.
در مورد فرم کلاس باید توجه داشت که مهمترین هدف،کم کردن فاصله بین استاد و دانشجو می باشد.این امر باعث صدای ارام و در نتیجه فشار کمتر بر مدرس می شود،میتوان به سادگی بر صدا های مزاحم خارجی غلبه کرد،میتوان از وسایل سمعی و بصری کوچکتر و ارزان تری استفاده کرد.

.عكس و اسلايد:
اموزش تصویری یکی از اصول بسیار مهم و موثر در اموزش بخصوص اموزش معماری ست.
بسیاری از تجارب بصری ما به صورت دیدن به وجود می اید که بخشی از این دیدن باید از طریق
عکس و اسلاید از فضا ها و اتفاقات معماری صورت گیرد.از این جهت تعیین و طراحی فضایی
به کلاس یا اتاق عکس و اسلاید بسیار ضروری می نماید.
انچه در تعیین مساحت این فضا بسیار مهم است دو عامل صندلی و مخروط دید می باشد.
این فضا نیازی به نور طبیعی ندارد.به علاوه اگر در لکه گذاری ها جایی در نظر گرفته شد که نور
طبیعی داشتیم حتما باید پرده ضخیم نیز در نظر گرفته شود.دلیل این کار هم این است که هنگام
استفاده از دستگاه ویدئوپروژکتور هرچه فضا تاریک تر باشد،دید بهتری نسبت به پرده تصویر ایجاد
خواهد شد پس نور این فضا باید مصنوعی و کنترل شده باشد.
مکان قرار گیری مدرس در کلاس اسلاید باید به گونه ای باشد که علاوه بر تسلط بر پرده نمایش جهت
ارائه توضیحات لازم،موقعیت قرار گیری وی موجب ایجاد سایه بر روی پرده نمایش نگردد.
جهت نظم دهی بهتر به این کلاس نیاز به تجهیزاتی از قبیل میزتلوزیون،میز پروژکتور،قفسه نوار و
سی دی و... لازم می باشد.
در مورد مصالح باز هم باید گفت که مصالح کف نباید صیقلی بوده و در عین حال باید قابلیت
شست و شو و نظافت را داشته باشد.سقف و دیوار ها باید اکوستیک بوده تا از انعکس صدای فیلم های
پخش شده و... جلوگیری شود.
رنگ دیوار ها باید مات در نظر گرفته شود تا براق بودن دیوار ها موجب کاهش دید در کلاس نشود.

 


اتاق كنفرانس:
این بخش جهت بحث و تبادل نظر بین دانشجویان و اساتید و صاحب نظران در نظر گرفته می شود.در موقع طراحی بهتر است
این فضا در طبقات بالا تر دیده شود تا مشکل رفت و امد های غیر مرتبط (رفت و امد دانشجویان به کلاس ها و...) ایجاد مزاحمت نکند.
مساحت این فضا ارتباط مستقیمی با میز کنفرانس دارد و میز کنفرانس نیز خود تابعی از حجم استفاده از سالن می باشد که بر اساس
استاندارد ها و سرانه ها تعیین می گردد.فضایی در حدود24 تا 30 نفر فضایی مطلوب می باشد.
نور اتاق کنفرانس میتواند طبیعی یا مصنوعی تامین گردد.اگر از نور طبیعی استفاده میکنیم،بهترین نور نور شمال می باشد.
نور مصنوعی نیز باید به صورت یکنوچه در مورد عملکرد مصالح در این فضا حائز اهمیت فراوان است،بحث اکوستیک بودن فضا می باشد که با مصالحی مانند چوب،
پانل های گچی پیش ساخته،دیوار های یونولیتی و... میتوان به این مهم دست یافت.
اکوستیک بودن فضا موجب پخش یکنواخت و متناسب صوت در تمام اتاق میشود که این امر باعث استفاده راحت تر مخاطبین
از سخنرانی سخنران می شود.
اتاق کنفرانس چنانچه به منظور اتاق گرد همایی (میز گرد) هم کاربرد داشته باشد،باید فرم ان به گونه ای طراحی شود که بتوان مبلمان هایی
که مخصوص اتاق های میزگرد میباشد را در داخل ان جاگذاری کرد.و نکته مهم در اینگونه مبلمان ها ،مشاهده ( رو در رو بودن) هر یک از
اخت و غیر زننده باشد.
ان حاضرین در جلسه می باشد که این امکان را با کمک فرم های بسته مانند دایره،بیضی و... فراهم میکنند

آموزشي-عملي
1.آتليه ها:
الف:آتليه طراحي معماري:
درس طراحی معماری یکی از مهم ترین دروس رشته معماری می باشد. در واقع در این درس تمام نکات و مسائل گفته شده
در دروسی مانند عناصر و جزئیات ساختمانی،شناخت مواد و مصالح،مبانی نظری،ساخت و ارائه و... باید به صورت عملی
در طراحی فضا های معماری نمود پیدا کند.به همین خاطر شناخت نیاز ها و عملکرد های این فضا از اهمیت بسیاری برخوردار است.
فرم کلی این فضا که همانطور که گفته شد از زیر شاخه های فضا های اتلیه ای می باشد،مانند دیگر فضا های اتلیه ایست با این تفاوت
که مبلمانی مانند میز های کرکسیون،سه پایه بوم و... نیز باید در ان دیده شود.در نتیجه عامل تعیین کننده در مساخت این فضا را
میتوان سه پایه بوم و صندلی و میز کرکسیون در نظر گرفت.
نور این فضا باید هم به طریق طبیعی و هم به صورت مصنوعی تامین شود. نور طبیعی باید از سمت شمال و شرق باشد که دلیل ان
هم عدم تابش مستقیم افتاب است. در حالت کلی در صورت امکان باید از نور گیری از سقف نیز استفاده کرد اما در این پروژه
بخصوص(دانشکده در یزد) با توجه به اقلیم خاص ان باید نکات محیطی را نیز در نظر گرفت.
رنگ میز های این سالن باید مات بوده تا براقی میز ها خللی در کار طراحی وارد نکند همچنین رنگ دیوار ها باید از رنگ های
سفید ،کرم و یا سبز بسیار کم رنگ باشد.
و...
همانند فضا های قبلی کف این فضا نیز نباید صیقلی بوده و در عین حال باید قابل شست و شو باشد.
به علت طبیعت این درس که ساعات کلاس ان با همهمه و سر و صدا همراه است،برای جلوگیری ازایجاد مزاحمت برای کلاس های دیگر،باید بهارای یک سری فضا های جانبی نیز می باشد که عبارتند از:
اتاق مربی یا مسئول: که باید دید کافی نسبت به سالن اصلی داشته باشد.
انبار وسایل اتلیه: که در ان از وسایلی مانند سه پایه و... نگهداری می شود.
رختکن:برای تعویض لباس دانشجویان این درس.
بحث جاذب صوت بودن صفحات این فضا،(دیوار ها و سقف) توجه ویژه شود.
این فضا دروشویی که میتواند در داخل فضای اتلیه باشد و حد اکثر به وسیله یک پارتیشن جدا شود.

ب. آتليه درك و بيان:
این اتلیه نیز از نظ کار کرد و فرم شباهت بسیاری به اتلیه طراحی معماری دارد و در بسیاری از
موارد این دو اتلیه به صورت سیال طراحی شده که قابلیت کاربری برای هر دو عملکرد را دارا باشد.
در صورت تفاوت انچه این دو را از یکدیگر متمایز میکند، مبلمان داخلی ان است.
ج. آتليه ترسيم فني:
برای نمایش محدوده و تقسیمات فضایی هر مکان،جزئیات اجرایی،چگونگی طراحی محوطه و... نیازمند
طراحی انها هستیم.به این منظور واحد هایی به عنوان واحد ترسیم فنی در این رشته ارئه میگردد که
در اینجا به بررسی عملکرد فضایی ان می پردازیم:
مساحت این فضا بر اساس میز های نقشه کشی و استاندارد های مربوط به ان تعیین می گردد.م
عمولا این فضا برای 24 تا 30 نفر در نظر گرفته می شود.
نور این اتلیه می تواند طبیعی یا مصنوعی باشد اما نکته ضروری در مورد طراحی نور،عدم ایجاد سایه است.
به همین خاطر بهتر است از نور مصنوعی و به صورت یکنواخت استفاده کرد.نور مورد استفاده باید به وسیله
لامپ های مهتابی تامین گردد و این لامپ ها باید به سقف و بالای میزهای ترسیم نصب شوند تا حداقل سایه را ایجاد کنند.
رنگ میزهای ترسیم نباید رنگ های تیره و براق باشد.دلیل تیره نبودن میزها به خاطر استفاده از پوستی و
کاغذ کالک و... و دید بهتر خطوط هنگام ترسیم و براق نبودن میز ها نیز به خاطر عدم انعکاس نور می باشد.
رنگ سالن باید از رنگ های ملایم باشد که در طول زمان موجب خستگی چشم نگردد.این فضا نیز دارای
فضا های جانبی می باشد که عبارتند از:
اتاق مربی یا مسئول: که باید دید کافی نسبت به سالن اصلی داشته باشد.
روشویی که میتواند در داخل فضای اتلیه باشد و حد اکثر به وسیله یک پارتیشن جدا شود.
این فضا تا حد بسیار زیادی شبیه فضای اتلیه ترسیم فنی ست با این تفاوت که در ان میز های کرکسیون
نیز وجود دارد.نور این فضا نیز باید مصنوعی و یکنواخت بوده و ایجاد سایه نکند. این دو فضا را
(اتلیه ترسیم فنی و طراحی فنی)را به گونه ای طراحی میکنند که عملکرد های مورد انتظار از هر دو درس را بر اورده کنند.

 


2.كارگاه ها:
1.كارگاه چوب:
حتی امروزه با تمامی پیشرفت هایی که در زمینه تکنولوژی ساختمان حاصل شده و مواد و مصالح جدید
که وارد بازار شده است،باز هم با نگاهی به اطراف خود در می یابیم که هنوز هم "چوب" نقش غیرقابل انکاری در ساختمان دارد.
هرچند ممکن است دیگر از چوب به عنوان مصالحی سازه ای استفاده نشود اما از ان به عنوان درب،پارتیشن ها و... هنوز هم استفاده می گردد.
بحث کارکرد های چوب در معماری سنتی که خود مقوله دیگری ست که به تنهایی می تواند موضوع چند کتاب تخصصی باشد. کافیست تحلیلی اجمالی بر روی ارسی ها ،تیر گنبد ها،فرسپ ها و... بیندازیم تا به این مطلب بیشتر پی ببریم.
مخلص کلام این که برای دانشجویان معماری اشنایی هرچند اجمالی با چوب و کارکرد ها،قابلیت ها،انواع اتصالات،کاربرد های مختلف انواع چوب و...
لازم و غیر قابل چشم پوشی ست. از این جهت در دانشکده های معماری فضایی به عنوان کارگاه چوب در نظر گرفته می شود.
ابعاد این فضا بر اساس ماشین الات و دستگاه ها و میزهای کار لازم این کارگاه تعیین می گرد
به علت سر و صدایی که این کارگاه ایجاد میکند و احتمال وجود دستگاه های سنگینی همچون اره های نیمه صنعتی،دستگاه های رنده و
تراش برقی و... بهتر است که در مکان یابی فضا ها،این کارگاه را در طبقات اول و یا در صورت امکان در زیرزمین قرار دهیم
تا مزاحمتی برای سایر کلاس ها ایجاد نکند.


2.كارگاه ها:


1.كارگاه چوب:


حتی امروزه با تمامی پیشرفت هایی که در زمینه تکنولوژی ساختمان حاصل شده و مواد و مصالح جدید


که وارد بازار شده است،باز هم با نگاهی به اطراف خود در می یابیم که هنوز هم "چوب" نقش غیرقابل انکاری در ساختمان دارد.


هرچند ممکن است دیگر از چوب به عنوان مصالحی سازه ای استفاده نشود اما از ان به عنوان درب،پارتیشن ها و... هنوز هم استفاده می گردد.


بحث کارکرد های چوب در معماری سنتی که خود مقوله دیگری ست که به تنهایی می تواند موضوع چند کتاب تخصصی باشد. کافیست تحلیلی اجمالی بر روی ارسی ها ،تیر گنبد ها،فرسپ ها و... بیندازیم تا به این مطلب بیشتر پی ببریم.


مخلص کلام این که برای دانشجویان معماری اشنایی هرچند اجمالی با چوب و کارکرد ها،قابلیت ها،انواع اتصالات،کاربرد های مختلف انواع چوب و...


لازم و غیر قابل چشم پوشی ست. از این جهت در دانشکده های معماری فضایی به عنوان کارگاه چوب در نظر گرفته می شود.


ابعاد این فضا بر اساس ماشین الات و دستگاه ها و میزهای کار لازم این کارگاه تعیین می گرد


به علت سر و صدایی که این کارگاه ایجاد میکند و احتمال وجود دستگاه های سنگینی همچون اره های نیمه صنعتی،دستگاه های رنده و


تراش برقی و... بهتر است که در مکان یابی فضا ها،این کارگاه را در طبقات اول و یا در صورت امکان در زیرزمین قرار دهیم


تا مزاحمتی برای سایر کلاس ها ایجاد نکند.


2. كارگاه سفال و مجسمه:
هدف ما در این کارگاه اموزش مجسمه سازی به معنای عام ان نیست.چرا که امروزه مجسمه سازی خود
به عنوان رشته ای مستقل که از زیر شاخه های رشته نقاشی می باشد،در دانشگاه ها تدریس می شود.
هدف از کارگاه سفال و مجسمه سازی بیشتر اشنایی اجمالی با اصول این رشته به عنوان رشته ای جنبی
و گاهی مکمل رشته معماری برای دانشجویان است.
از طرفی یکی از راه های بیان ایده های اولیه،ساخت ماکت های کچی و گاهی گلی ست که این درس می تواند
در این زمینه نیز یاری رسان دانشجویان باشد تا ایده های ذهنی خود را بهتر نشان دهند.
انچه در تعیین ابعاد این کارگاه موثر است،چرخ های سفال و میز های سفالگری و مجسمه سازی ست.
در این کارگاه باید فضایی برای ساخت گل در نظر گرفت که باید به راحتی قابل تمیز کردن باشد.
در این فضا طبیعی یا مصنوعی بودن نور چندان اهمیت ندارد اما وجود گرد و غبار در برخی کار ها
موجب اخلال در کار می شود.(مثلا در مراحل لعاب کاری)
کارگاه سفال دارای فضاهایی جانبی ست که عبارتند از:
اتاق مربی یا مسئول: که باید دید کافی نسبت به سالن اصلی داشته باشد.
انبار وسایل کارگاه: که در ان از وسایلی مانند بسته های گچ،خاک،کاه و... نگهداری می شود.
رختکن:برای تعویض لباس دانشجویان این درس.
روشویی که میتواند در داخل فضای اتلیه باشد و حد اکثر به وسیله یک پارتیشن جدا شود.


3.كارگاه ماكت:
علاوه بر اسکیس و روش های ارائه ترسیمی،روش دیگری نیز برای نشان دادن طرحی
که در ذهن شکل گرفته و یا بر اساس پلان مرحله به مرحله پیش می رود،وجود دارد که
ان ماکت سازی است. ساخت ماکت یک روش بسیار مناسب برای انتقال اسان و سریع ذهنیات،ابعاد،محوطه و... می باشد.
کارگاه ماکت سازی به عنوان فضایی مستقل،بیشتر برای رشته ی شهر سازی که باید ماکت های وسیع درست کنند موضوعیت دارد.
انچه در تعیین فضای کارگاه ماکت سازی مهم است،میز های ساخت و برش است که تعداد انها نیز بر اساس تعداد دانشجویان و
سرانه ها و استاندارد های تعیین شده مشخص میگردد.
نور کارگاه ماکت سازی میتواند مصنوعی یا طبیعی باشد.ولی جهت کار بهتر وجود نور یکنواخت مصنوعی ضروری ست.
کارگاه ماکت سازی نیز دارای فضاهای وابسته یی ست که عبارتند از:
اتاق مربی یا مسئول: که باید دید کافی نسبت به سالن اصلی داشته باشد.
انبار وسایل کارگاه: که در ان از وسایلی مانند فوم،یونولیت و... نگهداری می شود.
رختکن:برای تعویض لباس دانشجویان این درس.
روشویی که میتواند در داخل فضای کارگاه وحد اکثر به وسیله یک پارتیشن جدا شود.

4.كارگاه عكاسي:
عکاسی نیز به مانند مجسمه سازی خود رشته ای بسیار گسترده و پیچیده و مستقل می باشد
اما انچه برای دانشجویان معماری مهم است،دانستن "اصول عکاسی" بخصوص "عکاسی معماری" ست.
برای دست یافتن به این مهم،در دانشکده های معماری کارگاهی به نام کارگاه عکاسی در نظر گرفته میشود
که در ان دانشجویان علاوه بر اصول و مبانی عکاسی،با شیوه های ظهور و چاپ فیلم نیز اشنا می شوند.
فضای کارگاه عکاسی را میتوان به دو بخش زیر تقسیم بندی کرد:
الف) تاریکخانه چاپ
ب)گالری عکاسی
در قسمت تاریک خانه کارهایی مربوط به چاپ و... انجام میشود. ابعاد این فضا بر اساس سینک های بزرگ
و کوچک اب سرد و گرم و نیز میزهای اگراندیسور تعیین می شود.در این قسمت به هیچ عنوان نباید نور طبیعی
وجود داشته باشد.نور مصنوعی نیز باید کنترل شده به صورت دلخواه باشد.
در این قسمت باید از مصالحی استفاده کرد که قابلیت شست و شوی مرتب را داشته باشد چون ممکن است
در اثر ریختن داروی ظهور و... نیاز به شست و شو به وجود اید.
بخش بعد کارگاه عکاسی گالری میباشد که مکانی جهت نمایش عکس ها می باشد.مهمترین عنصر این بخش
پانل های عمودی نمایش عکس ها می باشد.
نور این قسمت بهتر است موضعی طراحی شود و در صورت وجود پنجره به بیرون،این پنجره ها به وسیله پرده
کنترل شود تا نور مستقیم افتاب بر کیفیت عکس های به نمایش در امده تاثیر منفی نگذارد.
رنگ دیوار ها باید از رنگ های روشن باشد.البته این حکم کلی نبوده و بر اساس رنگ پانل،رنگ کف،نوع نمایش
عکس ها و... میتواند تغییر کند.


3.آزمايشكاه ها:
الف: آزمايشگاه بتن:
امروزه بتن یکی از مصالح بسیار پر کاربرد در ساخت و ساز محسوب میشود که به خاطر داشتن شرایط
خاصی از قبیل فرم پذیری و... از اهمیت بسیاری برخوردار است.
بحث بتن،مبحثی بسیار گسترده و تخصصی ست که حتی در مقاطع دکترا هم به عنوان رشته ای مستقل وجود دارد.
با این توضیح در می یابیم که بتن و شناخت جزئیات ریز ان،نه هدف و نه موضوع بحث رشته معماری نمی باشد.ا
ما به منظور اشنایی اجمالی با رفتار های کلی بتن،درس بتن ارائه میگردد که ازمایشگاه بتن،یکی از بخش های
مورد نیاز این درس می باشد.
عامل اصلی در تعیین مساحت این فضا،میزهای ازمایش می باشد.در لکه گذاری ها بهتر است طبقه همکف را به
ازمایشگاه بتن اختصاص دهیم که دلیل عمده ان ورود و خروج راحت مصالح و ضایعات ساختمانی ازمایشگاه می باشد.
قسما از بتن بهتر است دربی ماشین رو (حداقل به اندازه استاندارد های یک وانت بار) داشته باشد.
در مورد نور ازمایشگاه تاکید چندانی بر طبیعی بودن ان نیست ولی از نور مصنوعی به صورت یکنواخت حتما باید استفاده کرد.
در ازمایشگاه بتن از دستگاه هایی استفاده می شود که ایجاد لرزش می کنند.(دستگاه های ویبره) به همین خاطر باید کف
این ازمایشگاه در مقابل این لرزش های طولانی مدت مقاوم باشد.از طرفی این لرزش ایجاد سر و صدا می کند به همین خاطر سقف
و دیوار ها و کف باید عایق صوتی باشد تا صدای تولید شده به خارج نفوذ نکند.و...
ب. آزمايشگاه خاك:
قبل از ساخت هر ساختمانی ابتدا باید میزان مقاومت خاک پی که ساختمان بر روی ان بنا می شود
را محاسبه کرد تا با کمک ان بتوان به طراحی شناژ پرداخت.در اصل محاسبه این مقاومت و رفتار فیزیکی
خاک بر عهده ی ازمایشگاه مکانیک خاک میباشد.
از نظر فضا و تا حدود زیادی عملکرد ازمایشگاه مکانیک خاک با ازمایشگاه بتن شبیه به هم می باشد
و میتوان این دو فضا را با تغییراتی جزئی،به صورت یک جا طراحی کرد.
بخش ازمایشگاه ها خود دارای فضاهای جانبی می باشند که عبارتند از:
اتاق مربی یا مسئول: که باید دید کافی نسبت به سالن اصلی داشته باشد.
انبار وسایل ازمایشگاه: که در ان از وسایل و تجهیزات مربوطه و... نگهداری می شود.
رختکن:برای تعویض لباس دانشجویان این درس.
روشویی و سرویس بهداشتی


بخش فرهنگي-رفاهي
1.كتابخانه:
الف:اتاق هاي مطالعه فردي:
در ساختمان برخی کتاب خانه ها مکان هایی جهت مطالعات انفرادی محققان در نظر گرفته می شود.ب
رخی از پژوهشگران و محققان در رشته های مختلف گاهی موفق به دریافت "فرصت های مطالعاتی"
در داخل و یا خارج از کشور می شوند و اینگونه فضا ها میتواند برای این دسته افراد بسیار سودمند باشد.
تجهیزات این اتاق عبارتست از میز کار و صندلی،میزکامپیوتر،صندلی راحتی و... که مساحت ان بیشتر
تابع رتبه ی علمی پژوهشگر می باشد.این اتاق ها می تواند از سمت شمال و یا شرق نورگیری شود ولی
وجود پرده حتما الزامی ست.نور مصنوعی نیز باید به صورت یکنواخت و بدون ایجاد سایه باشد.
مصالح این اتاق باید از مصالحی که به خوبی جاذب صوت می باشند ساخته شود تا سر و صدا های احتمالی
خارج وارد این فضا نشود.این اتاق ها به علت حجم نسبتا کم ، باید از تهویه مناسبی برخوردار باشد.
برای رنگ این فضا باید سعی شود که از رنگ های ملایم مثل کرم استفاده شود تا در اثر مطالعات طولانی
مدت ایجاد خستگی در فرد نکند.
مکان یابی این اتاق ها بهتر است در فضا هایی باشد که رفت و امد کمتری در ان مکان ها صورت می گیرد
تا هر چه بیشتر از سرو صدا در امان باشد.
ب. سالن مطالعه:
محلی برای مطالعه دانشجویان بخصوص در مورد کتب مرجع و یا فیش برداری از کتب متعدد می باشد
.ابعاد این فضا بر اساس میز و صندلی ان تعیین میگردد.نکته مهم در زمینه میز و صندلی ها،عدم دید
مستقیم افرادی که در دو طرف میز نشسته اند نسبت به هم می باشد. دید مستقیم از میزان تمرکز می کاهد.
نور این فضا باید به صورت مصنوعی تامین گردد و در اکثر موارد علاوه بر نور گیری از سقف،از طریق
چراغ های مطالعه نیز نورگیری انجام می شود.نکته مهم باز هم عدم ایجاد سایه می باشد.
اکوستیک بودن این فضا بسیار مهم می باشد.زیرا سر و صدا و رفت و امد های بی مورد اصلی ترین
عوامل برهم ریختن تمرکز افراد استفاده کننده می باشد.
کف سالن مطالعه و به طور کلی کتابخانه باید از مصالحی باشد که حرکت صندلی،رفت و امد و... ایجاد صدای مزاحم نکند.
ج. اتاق نوار خانه:
:این اتاق محلی برای نگهداری نوار های اموزشی مورد نیاز دانشجویان میباشد که عامل تعیین کننده
در این فضا،قفسه های نوار ها می باشد.در این فضا می تواند از یک سیستم صوتی جهت تکثیرو... نیزاستفاده کرد لزا اهمیت اکوستیک بودن فضای این اتاق بیش از پیش مطرح می گردد.امروزه از اتاق ارشیو نوار به عنوان ارشیو سی دی ،دی وی دی و... نیز استفاده میشود.
د. محل برگدان:
برای جست و جو و یافتن سریع و راحت کتاب در کتابخانه ها،از یک سری کد که بر اساس روابط خاصرشته کتابداری طراحی می شود،استفاده می گردد.این کدها در محل هایی به نام برگه دان نگهداری میگردد که خود به
سه شیوه طبقه بندی میگردد:
1.بر اساس موضوع:با دانستن موضوعی که در پی تحقیق در
مورد ان هستیم میتوانیم نام کتاب را پیدا کنیم.
2.بر اساس نام پدید اورنده:اگر در مورد کتابی نام نویسنده یا مولف ان کتاب را بدانیم،با کمک شابک کتاب میتوان به راحتی ان را یافت.
3.بر اساس نام کتاب: جست و جو بر اساس نام کتاب صورت میگیرد.بدین معنا که این قسمت بر اساس نام کتاب نظم دهی شده اند.بر اساس دسته بندی بالا،سه دسته قفسه و یا برگه دان خواهیم داشت.هرچند که امروزه اکثر کتابخانه ها به سیستم جست و جوی پیشرفته کامپیوتری مجهز
شده اند اما هنوز هم قسمت برگه دان،از فضا های مربوط به کتابخانه ها می باشد.در این قسمت باید فضایی جهت نوشتن کد های یافته شده ،مکانی جهت قرار دادن فیش و... در نظر گرفته شود.این قسمت باید از نور یکنواخت مصنوعی مناسبی برخوردار باشد.از انجا که رفت و امد در این قسمت زیاد است،بهتر است این قسمت را در فضا های کم اهمیت تر کل کتابخانه قرار داد تا سر و صدا های ایجاد شده و رفت و امد ها،بر روی
فضا های اصلی مانند سالن مطالعه تاثیر منفی نگذارد.
ه. مخزن كتاب:
محل نگهداری کتاب هایی که بر اساس کد های توضیح داده شده
منظم شده و در قفسه های مربوطه نگهداری می شوند.عامل اصلی
در فضا سازی مخزن کتابخانه،وجود قفسه های نگهداری کتاب
و راه رو های ارتباطی بین انهاست.
این قسمت نباید در معرض نور طبیعی باشد.چراکه نور طبیعی
و گرد و غبار موجب فرسایش زودتر کتب می شود.
تهویه این بخش نیز باید مطلوب بوده تا عمر مفید کتاب های
نگهداری شده افزایش یابد.
خ. محل متصدي:
این مکان باید نسبت به سالن اصلی دید داشته و به قسمت مخزن نیز دسترسی مناسب داشته باشد
.در نظر گرفتن یک پیش خوان برای جدا کردن بخش سالن مطالعه با قسمت متصدی و
مخزن بسیار موثر و مفید است.
دربخش استقرار متصدی،وجود میز و صندلی،محل قرار دادن کارت های عضویت،برگه امانت کتاب،
دفتر ثبت ورود و خروج کتاب و... از ضروریات است.
در بیشتر موارد از نور مصنوعی یکنواخت جهت روشنایی این فضا استفاده می کنیم و باید توجه داشت
که مساحت ان بر اساس تعداد کتاب دار های مورد نیاز مشخص می گردد.


2. نماز خانه:
الف. وضو خانه:
از فضا های جنبی نمازخانه محسوب می شود.در ان باید امکاناتی نظیر
سرویس های بهداشتی،روشویی ها،ایینه، اویز لباس و... در نظر گرفته شود.
خود وضوخانه به دو بخش اقایان ( برادران) و بانوان ( خواهران) تقسیم
می گردد که امکاناتی مشابه با یکدیگر دارند.
در تهویه و کلا در سرویس های بهداشتی عمومی بحث تهویه و شست و شو
و نظافت از اصول پایه ای محسوب می گردد.به همین خاطر سعی میشود از
مصالحی استفاده کنیم که به راحتی قابلیت شست و شو و نظافت را داشته باشند.
ب. فضاي نمازخانه:
بر اساس تعداد دانشجویان این فضا استاندارد سازی می شود. از نظر نورگیری و مصالح محدودیت خاصی را
شامل نمیشود فقط بهتر است در ان از رنگ ها و فرم های ارام و ملایم استفاده شود تا هر چه بیشتر حس ارامشی
که جوهر نیایش است را محقق سازد. فضای نمازخانه نیز خود به دو قسمت خواهران و برادران تقسیم میشود.
ممکن است این جداسازی با کمک پارتیشن یا پردا بوده که در مواقع لزوم بتوان فضایی یکپاچه در اختیار داشت.


3. سالن اجتماعات:
الف. فضاي سالن:
سالن اجتماعات به منظور ایجاد فضایی جهت گرد هم ایی ها،ارائه مقالات،
اجرای برنامه های هنری و... طراحی میشود.عامل تاثیر گذار در سالن تعداد صندلی ها و مخروط دید می باشد.
سالن های اجتماعاتی که از ان به عنوان سالن نمایش نیز استفاده می شود،علاوه بر داشتن استاندارد ها و معیار های سالن های اجتماعات باید استاندارد هایی از نظیر خروجی اضطراری و... که مربوط به سالن های نمایش می باشد را نیز دارا باشند.نور سالن از طریق نور مصنوعی تامین شده و مصالح نیز باید به گونه ای انتخاب شود
که عایق صوت باشد.
سالن دارای فضا های جانبی از جمله صحنه نمایش،اتاق پشت صحنه و... می باشد.
ب. سالن انتظار:
محل تجمع افراد در زمان های میان برنامه یا پیش از شروع برنامه ست که باید بر اساس ابعاد سالن اصلی طراحی شود.
این فضا خود شامل قسمت های خدماتی مانند ،سرویس های بهداشتی،فروشگاه نوار یا کتاب،نیمکت،بوفه و... می باشد.
نور این سالن میتواند هم از طریق نور طبیعی و هم از طریق نور مصنوعی یکنواخت تامین گردد.دیوار های بین قسمت
سالن انتظار و سالن اصلی برنامه باید به خوبی جاذب صوت بوده تا سر و صدای ایجاد شده در سالن انتظار راهی به
درون سالن اصلی نداشته باشد.
فرم سالن انتظار بهتر است به گونه ای باشد که ارتباطی واضح بین ورودی های فرعی سالن اصلی و ورودی به سالن
انتظار داشته باشد. به این معنا که بیننده بعد از ورود به سالن انتظار دچار سردرگمی نشود.
سالن انتظار را می توان به عنوان یک فضای تقسیم بزرگ نیز در نظر گرفت.در ساخت جزئیات مبلمان این سالن نباید از
فرم های تیز و برنده استفاده کرد چرا که در مواقع اضطراری ایجاد خطر می نماید.

اداري:
اتاق رئيس دانشگاه:
این بخش در واقع مرکز برنامه ریزی،هماهنگی و اتخاذ تصمیمات اجرایی برای موسسه می باشد.
با توجه به این که تقریبا تمام مدیران موسسات اموزش عالی داری مدارک بالای تحصیلی می باشند و
از انجایی که این فضا ، فضایی رسمی و اداری ست ، لازم است در طراحی ان علاوه بر در
نظر گرفتن نیاز به فضا هایی مانند: بخش انتظار مراجعه کنندگان ، اتاق منشی ، اتاق جلسه ،
بایگانی اسناد مدیریتی و صورت جلسه ها ، سرویس بهداشتی و... به فرم و نور فضا نیز توجه کافی شود.
به عنوان مثال برای طراحی اینگونه فضا ها باید از طرح های فانتزی و... خودداری کرد.
نور گیری این فضا به صورت طبیعی و مصنوعی انجام میگیرد.نور طبیعی باید از سمت شرق و
شمال و نور مصنوعی نیز باید به صورت لامپ های فلورسنت و از سقف تامین گردد
اتاق معاون:
از نظر فرم کمابیش شبیه به اتاق مدیریت میباشد با این تفاوت که این بخش باید دارای ارتباطی خوب و
منطقی با بخش مدیریت و نیز به اتاق مدیران گروه داشته باشد..
مدير گروه:
فضا به عنوان فضایی ارتباطی میان دانشجویان و مدیرگروه
می باشد که ضمنا در ان کار های اداری نظیر تعیین واحد و... نیز انجام میشود.
معاون آموزشي:
: به نسبت مدیر ،معاون و مدیر گروه نیازمند فضایی محدود تر می باشد.
نکته مهم در لکه گذاری این فضا ارتباط راحت بین مدیریت و معاون موسسه و
مدیر گروه می باشد.در بیشتر موارد مدیریت اموزشی و پژوهشی در یک فضا سامان داده می شوند.

مالي(حسابداري):

 

: نیاز های این فضا عبارتند از : بخش بایگانی پرونده های مالی دانشجویان ، بخش بایگانی پرونده های مالی دانشگاه ،
بایگانی پرونده های مالی اساتید و... که باید به خوبی از انها محافظت شود.این فضا باید به گونه ای طراحی شود که
بیشترین فضا را برای قفسه بندی و زونکن ها در نظر گرفته شده باشد.
حراست و انتظامات:
: در ایران باید این قسمت باید علاوه بر بخش هایی که عهده دار
برقراری نظم در دانشگاه می باشد، دارای فضایی جهت تشکیل کمیته های
انظباطی باشد. در بعضی موارد این بخش به دو قسمت دختران و پسران
( خواهران و برادران ) تقسیم میشود که در موارد خاص امکان رسیدگی
به مشکلات و تخلفات هر دو گروه وجود داشته باشد.بخش نگهبانی نیز
به نوعی در این زیرمجموعه قرار می گیرد که نیازند فضایی برای استراحت
نگهبانانی ست که در شیفت شب در دانشگاه حضور دارند.از طرفی باید به
ورود و خروج نیز احاطه کافی داشته باشد.
مشاور تحصيلي:
این بخش نیازمند فضایی ارام ،نور ملایم و خطوط نرم می باشد. در صورت امکان بهتر است در هنگام لکه گذاری
جایی تعیین شود که در عبور و مرور زیاد نباشد.در برخی موارد در بخش مشاور تحصیلی ،مشاور اجتماعی و از
این قبیل خدمات نیز ارائه میشود که با توجه به اضافه شدن هر یک از موارد این چنین،فضای مورد نیازش نیز در نظر گرفته شود.


حلی که برای احداث مدرسه در نظر گرفته می شود باید ضمن نزدیک بودن به مسیر وسایل نقلیه عمومی ، ازکارخانجات ، خطوط راه آهن و شاهراهها، بیمارستان ، گورستان،کشتارگاه ، دامداری ،مرغداری ، دباغ خانه، محل انباشتن زباله و کود، مراکز پر سر و صدا و پر رفت و آمد و سایر مراکزی که به نحوی ممکن است ایجاد مزاحمت، دود ، بو، گرد و غبار و سر و صدا نماید، دور باشد.
q معیار جهت مساحت زمین مورد نیاز به منظور احداث مدرسه ،تعداد دانش اموزانی خواهد بود که بایستی در ان مدرسه به تحصیل اشتغال ورزند . بر این اساس حداقل اندازه لازم بازا هر دانش اموز 6 تا 8 متر مربع می باشد که فضای لازم جهت ورزش دانش اموزان نیز می بایست طبق ضوابط موجود ،مد نظر قرار گیرد .در هر حال حداقل مساحت لازم زمین ، بدون توجه به تعداد دانش آموزان هزار متر مربع پیشنهاد گردیده است.
q زمین بازی باید به قدر کافی وسعت داشته باشد که بدون ازدحام و برخورد ضمن بازی ، فعالیت دانش آموزان را به راحتی فراهم کند.این شرط با در نظر گرفتن مساحتی حدود 10 متر مربع برای هر دانش آموز مطلوب خواهد بود که البته این استاندارد بیشتردر محل هایی با ارزانی و فراوانی زمین قابل عمل خواهد بود.
q ابلو كلاس درس بايد در محلی مناسب كه نور كافي به آن ميرسد قرار داشته و در معرض ديد كامل دانش آموزان و به رنگ سبز مناسب و غير براق باشد تا از ايجاد خيرگي بر اثر بازتاب نور جلوگيري گردد. فاصله تابلو كلاس درس از اولين رديف دانش آموزان 2/2 متر كمتر نباشد.
q براي هر نفر دانش آموز در كلاس حداقل بايد 2/51 متر مربع سطح در نظر گرفته شود. حداكثر ابعاد قابل قبول براي كلاس درس 8 متر طول و 7 متر عرض مي باشد. ارتفاع سقف کلاس نبايد از 3 متر کمتر باشد.
q حداكثر ارتفاع پله در مدرسه 18 سانتيمتر و حداقل عرض آن 30 سانتي متر و طول آن حداقل 1.30 متر باشد.
q سالن اجتماعات ، كارگاه ، آزمايشگاه ، مكانهاي ورزشي و اتاقهاي عمومي در نقشه ساختماني مدرسه طوري منظور شود ، كه مزاحمتي براي كلاسهاي درس بوجود نياورد.
q آبخوري عمومي آموزشگاه بايد داراي شرايط زير باشد: الف - كف محوطه آبخوري قابل شستشو ودارای شيب كافي و مناسب به طرف مجراي فاضلاب باشد. ب - ديوار لبه آبخوري بايستي از جنس قابل شستشو (نظير كاشي) بوده و داراي شيب مناسب بطرف مجراي فاضلاب باشد. ج - ديوار اطراف آبخوري از جنس قابل شستشو (نظير كاشي ، سراميك ، سنگ و …) باشد. د - آبخوري عمومي دانش آموزان بايد با شيرهاي مناسب با آب سردكن مجهز گردد و حداقل براي هر كلاس 45 نفر75 يك شير آبخوري پيش بيني شود. ارتفاع شير آن متناسب با سن دانش آموزان در دوره هاي مختلف تحصيلي (100 - سانتيمتر) از سطح زمين باشد. هـ – آبخوري بايد خارج از سرويسهاي بهداشتي و با رعايت شرايط بهداشتي و با فاصله حداقل 15 متر احداث گردد.
q تعداد توالتها در مدرسه به ازاء هر 40 نفر حداقل يك چشمه توالت و هر 60 نفر يك دستشويي در نظر گرفته شود.
q ارتفاع دستشوئيها متناسب با سن دانش آموزان در دوره هاي مختلف تحصيلي 75 – 60 سانتيمتر از سطح زمين باشد.
q كلاسها بايد حتي الامكان طوري ساخته شوند كه از نور طبيعي استفاده نمايند، ترجيحاً پنجره ها در سمت چپ دانش آموزان تعبيه شود و سطح آنها حدود يك پنجم مساحت كلاس باشد.
q در مورد كلاسهاي شبانه و يا كلاسهايي كه اجباراً از نور مصنوعي استفاده مي نمايند شدت روشنايي بايستي برابر 500 - 300 لوكس بوده و نحوه تابش طوري باشد كه ايجاد خيرگي در دانش آموزان ننمايد. ميزان نور راهروها بايستي برابر 150 – 100 لوكس و براي رختكن ، توالتها و دستشوئيها حداقل 100 - 50 لوكس در نظر گرفته شود.
q درجه حرارت مناسب جهت كلاسها بين 21 - 18 درجه سانتي گراد و رطوبت 60 – 50 درصد مي باشد.
q كليه مراكز آموزشي بايد مجهز به وسايل اعلام و اطفاء حريق بوده و از نظر طراحي بايستي پيش بيني هاي لازم جهت تأمين راههاي ورودي و خروجي اضطراري با توجه به ظرفيت مدرسه و تعداد طبقات به عمل آيد. اين راهها بايستي با علائم ويژه و با رنگ سبز مشخص گردد تا محل فرار اضطراري مشخص گردند.
q حداقل دو راه فرار براي مواقع اضطراري كه از هر نقطه داخل ساختمان قابل رؤيت باشد لازم است و بايستی امکان تخلیه در کوتاهترين زمان ميسر گردد و اجزاء سازه ای مسيرهای فرار در مقابل حريق مقاوم باشد.
q وجود هر گونه حوض و حوضچه در محوطه مدارس ممنوع است.
q هر مدرسه بايستي داراي اتاق خدمات بهداشتي مجهز به تجهيزات كامل جهت انجام فعاليتهاي بهداشتي تغذيه اي و معاينات بهداشتي درماني دانش آموزان شامل بيماريابي ، بينــايي سنجي ، شنوايي سنجي و پايش رشد - آموزش بهداشت و تغذيه به كاركنان و دانش آموزان - كمك هاي اوليه در مواقع بروز حادثه و باشد.
q در هر مدرسه بايد به ازاء‌ هر دانش آموز 5/0 متر مربع فضاي سبز در نظر گرفته شود.
q به منظور جلوگيري از ايجاد گرد و غبار در محيط مدرسه ، محوطه مدرسه بايد با آسفالت يا بتون كف و نظاير آن مفروش گردد.
q دید مستقیم از کلاس های درس به زمین های ورزشی وبازی برای دانش اموزان میسر نباشد تا تمرکز انان از بین نرود.
q سطح زمین های ورزشی باید صاف و یکدست و بدون هرگونه پستی و بلندی ساخته شود و از اصطکاک کافی نیز برخوردار باشد.
q تجهیزات ورزشی باید مطابق با اصول بهداشتی باشد و هر چندروز یکبار تمیز شود. تورهای دروازه ها، راکت ها، حلقه های بسکتبال و ... باید مطابق با استاندارد تهیه شود.
q تعداد درهای ورود و خروج باید متناسب با تعداد دانش آموزان باشد
q رختکن و تعویض لباس اکیدا نباید در زمین با سطوح پایین تر باشد.
q در مواردی که در زمین بازی از توپ استفاده می شود محصور کردن آن حد اقل با ارتفاع 3 متر از بروز حوادث احتمالی چون برخورد توپ با شیشه پنجرههای کلاس و نیز بدن دانش آموزان جلوگیری خواهد کرد.
q در محوطه باز که محل بازی و جست و خیز دانش آموزان است هیچ نوع مانعی نباشد.
q راههای دسترسی و عرض و ارتفاع سردر ورودی در محوطه طوری طراحی شود که امکان ورود و حرکت آسان خودرو های سبک و سنگین امدادی را فراهم آورد.
q محل عبور دانش اموزان ومسیر عبور وسایل نقلیه (مثل امبولانس-ماشین حمل اثاثیه وتجهیزات مدرسه-ماشین اتش نشانی وغیره) باید از هم جدا باشد ودر صورت عدم امکان محل عبور دانش اموزان با نصب علایم راهنمای مشخص شود.
q محل عبور دانش اموزان باید مشخص وقابل رویت باشد.
q جدا کننده ها (دیوار محوطه وجدا کننده پارکینگ از سایر قسمتها)در صو رتیکه به صورت نرده باشد فاصله میله های عمودی ان نباید از 10 سانتی متر بیشتر باشد.
q جدا کننده ها باید دارای ارتفاع کافی حداقل به میزان 80/ 1 متر باشد.

q در جانمایی سرویس های بهداشتی اصول زیر می بایستی رعایت گردد:
موجب آلودگی خاک های سطحی نشود.
در معرض باد غالب قرار نگیرد.
امکان دسترسی راحت برای استفاده کنندگان فراهم باشد.
امکان توسعه آنی این فضاها در صورت افزایش ظرفیت مدارس وجود داشته باشد.
استقرارآبخوری در داخل فضای سرویس های بهداشتی مطلقا ممنوع است.
مکان استقرار سرویس های بهداشتی دارای فاصله مناسب با کلاس ها و سایر فضاهای آموزشی باشد.
q در صورتی که تعداد سرویس های توالت بیش از 4 چشمه باشد.تعبیه دو ورودی وخروجی الزامی است.
q عرض دهنه ورودی 20/ 1متر نباشد.
q محل تعبیه ورودی در دسترس مستقیم با فضای دستشویی ها بوده ودارای دید مستقیم به فضای توالت ها نباشد.
q چون سرویس بهداشتی معمولا روی کرسی چینی احداث میشود.تعبیه حداقل 3 پله با ارتفاع مناسب مطابق با مشخصات مندرج در استاندارد ملی ایران الزامی است.
فضای دستشوئی ها:
چشمه های توالت باید به صورت قرینه نسبت به هم باشند
رنگ در فضاها:
بهتر است از رنگ هاي روشن استفاده شود چون اتاق ها بزرگ تر به نظر مي آيند:
بهتر است از بيشترين سطح هاي سقف و ديوار براي دستيابي به بالاترين ميزان بازتاب نور استفاده شود. مي توان با طراحي مناسب نور و استفاده از بازتاب سطح هاي مجاور تا 25 درصد از شمار چراغها كم كرد.
اتلیه معماری:
در اتلیه های معماری نور باید هم به طریق طبیعی وهم به صورت مصنوعی باشد
رنگ دیوارها باید سفید-کرم و یا از رنگ های سبز بسیار کم رنگ باشد
رنگ میز های این سالن باید مات بوده تا براقی میز ها خللی در کار طراحی وارد نکند
کف نباید صیقلی بوده وقابل شست وشو باشد.
اتاق مربی باید دید کافی نسبت به سالن اصلی داشته باشد.
فضا می تواند دارای دستشویی درداخل فضای اتلیه باشدوحداکثر به وسیله یک پارتیشن جدا شود
راهرو و دیوارها
در راهرو و پله ها بهتر است رنگ سرد و آرام باشد که این رنگها علاوه بر آرامش محیط در کنترل هیجانات روحی دانش آموزان تاثیر دارد.ابعاد راهروها رنگ دیوارها و جنس و نوع مواد و مصالح در روحیه دانش آموز تاثیر می گذارد.
تجهیزات آتش نشانی:
در مدارس باید خاموش کننده های دستی پودر وگاز 6 کیلویی و گاز کربنیک ( ) چهار کیلویی به تعداد لازم حداکثر به فاصله هر 22 متر یک دستگاه درنظر گرفته شود.
استفاده از قرقره های آتش نشانی (هورزیل) متصل به آب شهر یا منبع ذخیره مجزا و پمپ مستقل در فواصل لازم و مناسب ضرورمی باشد.
آموزش های لازم جهت استفاده مناسب و اصولی از امکانات و تجهیزات ایمنی برای کادر آموزشی ودانش آموزان در سطوح مختلف الزامی است.همچنین خاطر نشان می سازد که قبل از احداث، تأسیس و بهره برداری از مدارس اخذ تائیدیه ایمنی از آتش نشانی می تواند در ارتقاء ایمنی مدرسه نقش بسزایی ایفا نماید.
قبل از نصب بخاریها نسبت به سرویس و رفع نقایص احتمالی آنها بالاخص در ناحیه سیستم سوخت رسانی دستگاه اقدام نمائید.-کوره دستگاهها را حتماً نظافت کنید.
حتی الامکان وسایل گرمازا را در فاصله نیم متر ازدودکش مربوطه نصب نمائید.
وسایل گرمازا مانند بخاری ها را در نزدیکی وتماس نزدیک با پرده ها وسایر اجسام قابل اشتعال نصب نکنید.
در صورت بروز آتش سوزی در بخاریها خونسردی خود را حفظ کرده و در وهله اول جریان سوخت دستگاه را قطع کرده وابتدا سازمان آتش نشانی را مطلع نمائید.
چنانچه از سقف های شیروانی استفاده شود، فضای داخلی آن از ضایعات و فضولات پرنده های وحشی که یکی از عوامل بروز حریق خود به خودسوز می باشد، حداقل ماهی یکبار توسط سرایدار پاکسازی شود.14-حتی المقدور از استفاده از سقف های شیروانی با خرپاهای چوبی احتراز شود

نظم فضايي كلاس
يكي از بديهي ترين خصوصيات محيط كلاس، ‌كلاس مستطيل شكل مي‌باشد. چرا يك كلاس دايره شكل و يا مربع شكل نباشد؟ آيا اين مسئله اصلا داراي اهميت است؟ طبق تجربيات يك طراح اتاق مستطيل شكل موجود همراه با رديفهاي صندلي ها و پنجره‌هاي بزرگ به قصد فراهم آوردن تهويه، نور، ‌تخليه سريع و آساني نظارت و ديگر نيازها اوايل قرن نوزدهم موجود بوده اند. فرم متداول باريك و طولاني كه بر اساس نياز به نور در طول اتاق بوجود آمده است، ‌با وجود پيشرفتهاي جديد در نور پردازي، ‌آكوستيك و فن ساختمان هنوز اغلب مدارس جعبه هايي هستند كه با مكعب هايي پر شده اند و مكعب ها هر يك شامل تعداد مشخص صندلي در رديفهاي مرتب مي‌باشند. سعي بر اين بوده است كه اين نمونه ثابت تغيير پيدا كند. ماريو مونتوسوري يك بار توصيف كرد دانش آموزاني كه مجبورند در اين كلاسهاي سنتي حاضر گردند مانند پروانه هايي هستند كه سوار بر سنجاق مي‌باشند. هريك به نيمكتي بسته شده اند و بالهاي خشك و بي معني علمي را كه بدست آوردند، پهن كرده اند. (مونتوسوري 1964 م)
آيا موفقيت يك دانش آموز در كلاس تفاوتي دارد؟ آيا آنهايي كه در جلو قرار گرفته اند نسبت به پشت سري ها فعالتر مي‌باشند؟‌آيا آنهايي كه در مركز هستند در مقايسه با افرادي كه در اطراف كلاس هستند فعالترند؟ موفقيت دانش آموز كاملا ايجاد تفاوت مي‌كند و مشاركت در بين دانش آموزاني كه در جلو ميانه قرار گرفته اند بيشتر مي‌باشد. به هر حال دلايل اين تاثير نامشخص مي‌باشد. آيا دانش آموزان علاقمند نزديكتر به معلم مي‌نشينند؟ آيا دانش آموزان اگر به معلم نزديكتر باشند بيشتر علاقه مند مي‌شوند؟‌بالاخره اندازه كلاس بايستي چه مقدار باشد؟ آيا براي بيشترين موفقيت اندازه ايده آلي براي كلاس وجود دارد؟ اين مسئله براي بيش از نيم قرن مورد بحث قرار گرفته است و مباحثه ادامه دارد. در يك تحقيق اوليه (1934) تاثير اندازه كودكستان را بر مشاركت دانش آموزان مورد آزمايش قرار گرفت. در كلاسهايي با طبقه بندي 15 تا 46 شاگرد تعداد نظريات هر دانش آموز در طول يك دوره درس كنترل شده مثبت گشته است. هر قدر كه اندازه كلاس افزايش مي‌يافت. نه تنها مقدار كلي بحث كاهش پيدا مي‌كرد بلكه مقدار كمتري از دانش آموزان در بحث شركت مي‌كردند و هنگامي كه صحبت مي‌كردند مقدار مشاركت آنها بسيار كمتر مي‌شد. شواهد نشان مي‌دهد كه تجربيات تحصيلي فراهم شده در كلاسهاي كوچك و بزرگ متفاوت مي‌باشد. در كلاسهاي كوچكتر آگاهي بيشتر، فعاليت گروهي بيشتر، برخورد مثبت دانش آموزان بيشتر و رفتارهاي بد كمتر وجود داردو غير قابل انتظار نيست كه معلم در كلاسهاي كوچكتر راضي تر مي‌باشد. به هر حال اندازه كلاس تفاوت كمي در طبقه بندي متداول بين 20 تا 40 دانش آموز ايجاد مي‌كند. اگرچه يك كلاس كوچكتر ممكن است تاثير مثبتي به يادگيري خواندن و رياضيات در سالهاي اوليه داشته باشد و ممكن است به پيشرفت تحصيل دانش آموزان عقب افتاده كمك نمايد. علاوه بر اين از آنجايي كه اين تحصيل بستگي به آن دارد كه معلمين چگونه كلاسهاي كوچكتر را متفاوت با كلاسهاي بزرگتر سازماندهي مي‌كنند، ‌تخمين تاثير اندازه كلاس معمول مشكل است


آزمايشگاه زبان
در اين گونه فضا، نياز به كابين هايي كه قابليت جذب صدا را دارند، مي‌باشد. اين كابين‌ها بايد رو به جايگاه معلم ساخته شود. نيمه بالايي قسمت جلو بايد شامل يك شيشه باشد كه دانش آموزان معلم را بتوانند داخل آن ببينند و در نتيجه آزمايشگاه بايد طوري باشد كه براي استفاده از وسايل سمعي بصري.‌به راحتي تطبيق پيدا كند. ديوارها و سقف بايد از مواد ضد صدا پوشيده شود. غرفه ها يا كابين بايد داراي هد فون ها و ميكروفون هايي باشند.

آزمايشگاه زيست شناسي
در اين نوع كلاسها، فعاليتهايي چون سخنراني، نشان دادن طرز كار، ‌مشاهده مواد، ‌مطالعه گروهي و تك نفري، ‌نوشتن و آزمايش بر روي حيوانات و گياهان و مواد و وسايل گوناگون انجام مي‌گيرد. ديوار جلويي با يك تخته سياه سرتاسري بايد مجهز شود. همچنين در جلوي كلاس پيش بيني لازم براي نصب صفحه نمايش (تلويزيون)‌انجام شود. جايگاههاي كار با ظرفهاي دستشويي (سينك) و خروجي گاز و برق مجهز باشند. همچنين در كنار آزمايشگاهها بايد فضاي انبار و اتاق آماده سازي موجود باشد. از اين فضا براي نگهداري نمونه ها، تجهيزات و وسايل آزمايشگاهي استفاده مي‌شود. اين فضا به آزمايشگاه متصل بوده و بهتر است پنجره‌اي نيز رو به آن داشته باشد.
اتاقهاي علمي عمومي و آزمايشگاه زيست شناسي در طبقه اول بايد قرار گيرند و داراي پنجره هايي به سمت جنوب يا جنوب غربي باشند. يك در به اتاق آماده سازي و يك در به حياط مدرسه دارد كه بدون نياز به عبور از داخل ساختمان بتوان به آن دسترسي پيدا كرد.
فعاليتها شامل سخنراني، نشان دادن طرز كار، مشاهده مواد، ‌مطالعه گروهي و تك نفري، نوشتن و آزمايش بر روي حيوانات و گياهان است. ديوار جلويي با يك تخته سياه سرتاسري بايد مجهز شود. قسمت وسط تخته سياه قابل جدا شدن باشد و بقيه قسمتها به حالت ريلي (قابل پوشاندن با صفحه اي)‌باشد. در جلوي كلاس پيش بيني لازم براي نصب صفحه نمايش (تلويزيون)‌انجام شود. يك صفحه چوب پنبه‌‌اي به عرض 4 فوت سراسر عرض ديوار عقب كلاس را در بالاي تخته كاري ها بپوشاند. توصيه مي‌شود جايگاههاي كار در دو طرف كلاس نصب شوند و اين جايگاهها با ظرفهاي دستشويي (سينك) و خروجي گاز و برق مجهز شوند. تمام لوازمات آزمايشگاه بايد ضد اسيد باشد و شستن و تميز كردن آنها نيز آسان باشد. تجهيزات شامل محل نمايش نمونه‌هاي آزمايشي كه به راهروي رو به اتاق اصلي باشد و كمد لباس و گنجه براي معلم، ‌قفسه مناسب به همراه قفل، محل انباري، براي دفترها.
اتاق گياه و حيوانات

اتاق گياه و حيوانات بايد در نزديكي آزمايشگاه زيست قرار گيرد. اگر ممكن است به اتاق انبار هم نزديك باشد و چه بهتر كه به محيط بيرون نيز راه داشته باشد. حالت جنوبي داشته باشد اين قسمت همانند گلخانه بايد طراحي شود. كف سراميك براق و كف بتني با لوله كشي آب كه بتوانيم آن را بشوييم. علاوه بر نور خورشيد اتاق بايد وسايل تهويه و گرمايي مجهز باشد تا در نيمه شب سرد نشود. وسايل گرمايشي مخصوص با كنترل ترموكوپلي جداي از ديگر قسمتهاي ساختمان داشته باشد كه گرماي محيط را در آخر هفته ها و طول تعطيلات تضمين كند. تجهيزات شامل ميز و محل نگهداري گياهان، محلهاي متحرك رشد، قفس حيوانات، محل غذا دادن، محل ذخيره غذا و لوازم و تجهيزات ظرفشويي با آب سرد و گرم، ‌شيلنگ، سطل، وسايل باغباني، سطل براي ماسه و خاك.

آزمايشگاه شيمي

آزمايشگاههاي شيمي بايد مستقيما از طريق اتاقهاي كار و تحقيق شخص قابل دسترسي باشند. فاليتهاي آزمايشگاهي شامل مشاهدات، مطالعه شخصي و تجربيات گروهي، نوشتن، مشاهده تحقيقات و ارائه درس مي‌باشد. براي 24 دانش آموز جايگاههايي با بلندي مناسب بايد موجود باشد كه شامل ميز و فضاي كالي كاري و تمام احتياجات لازم مي‌شود مانند:‌برق متناوب و مستقيم با ولتاژ متغير كه بايد تهيه شود. سرتاسر ديوار جلويي تخته سياه مي‌باشد كه قسمت وسط آن قابل جدا شدن است و قابل بالا رفتن و تمام آن را مي‌توان با يك سطح ريلي پوشاند به جز قسمت وسطي، روي ديوار عقب بالاي تخته كاري پايين ديوار تعدادي برد چوب پنبه‌‌اي و تخته ابزار نصب باشد شود و يك مكنده دود (هود) كه از سه طرف قابل دسترسي باشد بايد تهيه گردد. يك طرف اتاق بايد داراي ميز معلم و ميز نمايش (كار)‌ به ارتفاع 5 اينچ باشد. سطح ميز نمايش بايد از سنگ باشد و به نور موضعي و كشوي اضافه شوند ميز مجهز باشد. تمام تجهيزات براي ميز نمايش بايد تهيه شود از جمله برق مستقيم و متناوب. كابلهاي صدا در زمين براي استفاده از پروژكتور بايد نصب شود و پيش بيني براي تاريك كردن اتاق در نظر گرفته شود. توجهات خاص براي لوازم داخل اين فضا بايد در نظر گرفته شود. داراي مبل راحتي، كمد، گنجه براي معلم، ظرفشويي ضد اسيد و مخزن رقيق كننده، ‌انباري براي مواد شيمياي، محل ذخيره در ميزهاي آزمايشگاه، ‌تجهيزات عمومي آزمايشگاه شيمي براي تكنيكهاي ريز، كابينت براي نمكها و محلولها، 3 ميز متحرك، محل استاندارد براي نگهداري شناساگرها، ‌قفسه قفل دار براي ابزار گران و مواد خطرناك، آتش خاموش كن و جعبه كمكهاي اوليه، محل نگهداري دفترها و لباس كار، ‌محل نگهداري گزارش كارها، نمودارها و مدلها، صفحه پروژكتور

آزمايشگاه فيزيك

آزمايشگاههاي شيمي براي ارائه سخنراني (درس)، ‌نشان دادن، نگاه كردن به پروژه ها، ‌مطالعات شخصي و گروهي، ‌نوشتن، ‌تجربيات گروهي و شخصي استفاده مي‌شود. دور تا دور اتاق جايگاهي بلند و راحت (بلندتر از ميز معمولي) براي كار هر دانش آموز بايد در نظر گرفته شود كه شامل يك ميز و فضاي كافي براي كار و تمامي تجهيزات لازم، برق مستقيم و غير مستقيم با ولتاژ متغير براي هر جايگاهي بايد وجود داشته باشد. ولتاژهاي مختلف با چندين تنظيم كننده ولتاژ قابل حمل بايد موجود باشد و همين طور ظرفشويي. توجه لازم به محلهاي نگهداري دايمي يا نيمه دائمي ابزارهاي آزمايشگاه بشود. يك طرف كلا بايد شامل ميز معلم و ميز كار با يك سكوي 5 اينچي براي ميز كار باشد. ميز كار شامل سطح سنگي و نور موضعي و قسمت اضافه شوند كشويي باشد. تمام امكانات بايد نصب شود هواكش (تهويه هوا)‌كه به تمام سطح ميز كار احاطفه دارد نبايد در مركز قرار گيرد و مدلهاي راحتي بايد در جلوي ميز نمايش باشند. اتاق بايد تا حد امكان مجهز به تخته سياه باشد. مقدار كافي تخته چوب پنبه‌‌اي و برد كاغذ و تخته ابزار لازم است. توجه به مسئله تاريك كردن كامل اتاق لازم است. اين موضوع براي نشان دان فيلم‌هاي پروژكتور و اسلايد، همچنين ديگر نمايشاتي كه به اتاق تاريك احتياج دارند الزامي است و براي بعضي كارهاي آزمايشگاهي مثل كار با نور سنج ها كابل صدا براي پروژكتورها نصب شود و امكانات آنتن براي تلويزيون و راديو و مركز كنترل سيستم برق هم الزامي است. درها بايد به سمت جلو آزمايشگاه نصب شود. يك سقف باز داراي ميله‌هاي افقي اين خوبي را دارد كه مي‌شود اشيا و لوازم را به آن آويزان كرد. و يك چنگك با قابليت نگهداري ½ تن بايد تهيه شود. يك مشكل بزرگ براي آزمايشگاههاي فيزيك تهيه انبارهايي با فضاي مناسب براي نگهداري مقدار زيادي لوازم و ابزار حرفه‌‌اي علمي مي‌باشد. انبارهايي با درهاي شيشه‌‌اي براي ديدن داخل آن و قفسه‌هاي كتاب براي كتابخانه مرجع و يك قفسه براي دفترها بايد تهيه شود.

اتاق آماده سازي و نگهداري براي آزمايشگاههاي شيمي و فيزيك

اتاق‌هاي آماده سازي و نگهداري بايد مجاور آزمايشگاه باشند و دري به داخل آزمايشگاه و راهرو داشته باشند. و از آنها براي آماده سازي معلم، ‌ذخيره مواد و كنفرانس استفاده مي‌شود. اين قسمت بايد مجهز به محلهايي با اندازه‌هاي مختلف براي نگهداري اشيا و لوازم شود. تمام قفسه ها بايد داراي لبه هايي براي جلوگيري از لغزش باشد و اگر انبار كوچك است و براي اشيا سبك مورد استفاده قرار مي‌گيرد بايد طوري ساخته شود كه تحل اشياء سنگين را داشته باشد. (‌Tim Saver ص 179) كارگاه حرفه و فن اين كارگاهها بر اساس موضوع، داراي انواع مختلف مي‌باشند: كارگاه كار با چوب، ‌كارگاه برق، ‌كارگاه آشپزي، خياطي، مراقبت از خانه و خانواده و… هريك بنابر نياز، داراي طرح خاص با تجهيزاتي خاص مي‌باشند. نكته مهم در اين است كه اين فضاها طوري باشند كه جريان تمام عملكردها با بالاترين كيفيت و كارايي ممكن انجام شوند. در زير نمونه هايي از اين كارگاهها نشان داده شده اند.

سالن چند منظوره
براي آنكه انگيزه يادگيري در دانش آموزان افزايش يابد و بتوانند تمامي دانش و مهارتهاي تدريس شده را كسب نمايند، بايد علاوه بر روش سنتي كلاس، ‌از فضاهاي ديگري نيز كه امكان اجراي فعاليتهاي مختلف آموزشي در آنها وجود دارند نيز استفاده كرد. استفاده از سالن چند منظوره براي اجراي اين فعاليتهاي متنوع آموزشي و علاوه بر آن، فعاليتهاي فوق برنامه، اجراي جلسات و امتحانات، فعاليتهاي عمومي و مردمي‌و… باعث بالا بردن بازده و كارآيي اين فضا شده، بطوري كه در همه ساعات روز از اين فضا استفاده خواهد شد. از مهمترين خصوصيات اين فضا، ‌خاصيت انعطاف پذيري در آن مي‌باشد. مكان قرار گيري سالن چند منظوره بايد در مجاورت ورودي اصلي بنا در كنار راهروهاي اصلي واقع شود. اگر اين سالن بخواهد پاسخگويي عمومي به جامعه نيز باشد، ‌بايد حتما داراي دسترسي مستقيم و جداگانه بوده تا از نظر مسائل كنترل و امنيت در مدرسه مشكلي پيش نيايد. همچنين بهتر است اين فضا به گونه‌‌اي قرا رگيرد تا دسترسي مناسب به كلاسهاي درس و فضاهاي آموزشي نيز باشد. تجهيزات استفاده ازمبلمان سبك با قابليت تحرك آسان دراين فضا بسيار اهميت دارد. وجود انبار براي قرار دادن ميزها و صندلي ها و وسايل نمايشي و ورزشي و غيره الزامي بوده و بايد د ركنار ورودي خدماتي سالن و يا با دسترسي مناسب به آن، ‌قرار گيرد. به منظور انجام نمايش و سخنراني سكو يان سن نمايش مورد نياز است. حداقل عرض سكو 3 متر و حداقل طول آن 5 متر مي‌باشد. ارتفاع سكو حدود 65 سانتيمتر تا 90 سانتيمتر است. و اختلاف ارتفاع دو تماشاچي پشت سر هم 6 سانتيمتر توصيه شده است و حداقل هواي لازم براي هر متر مربع 5/4 تا 5 متر مكعب است. به همين دليل براي حجم مناسب هواي سالن سقف سالن‌هاي پرجمعيت بلندتر در نظر گرفته مي‌شوند. نور در اين سالن نور مصنوعي از اهميت خاصي برخوردار است. اما به لحاظ استفاده از اين سالن براي فعاليتهاي ديگر، بايد از نور طبيعي هم به حد كافي برخوردار باشد. ميزان نور لازم در اين فضا با توجه به فعاليتهاي مختلف از 200 تا 500 لوكس مي‌باشد. آكوستيك مفروش كردن كف و عايق كردن ديواره‌هاي داخلي و سقف در اين سالنها براي جلوگيري از انتشار صدا و انعكاس صوت بسيار مهم مي‌باشند.

نماز خانه

نماز خانه فضايي است كه نياز به سكوت دارد و اگر در محيطهاي آموزشي طوري طراحي شود كه زيبا و جذاب باشد، ‌افراد را به خود بيشتر و بهتر دعوت خواهد كرد. سالن چند منظوره مي‌تواند به عنوان نماز خانه مورد استفاده قرار گيرد. همين طور مي‌توان نماز خانه‌‌اي جداگانه داشت كه در اين حالت اگر نماز خانه به سالن چند منظور متصل باشد، در مواقع لزوم مي‌توان براي برپايي مراسم بزرگ آنها را به هم پيوسته كرد و استفاده نمود. مطلبي كه مي‌تواند در زيباتر ساختن فضاي معنوي نمازخانه به طراح كمك كند، استفاده از عنصر نور طبيعي مي‌باشد

. فضاي مشاوره

فضاي مشاوره بايد داراي ورودي جداگانه باشد و دسترسي سريع به اين فضا از ورودي اصلي مجموعه به راحتي انجام گيرد تا والدين و ديگر استفاده كنندگان به راحتي به اين فضا ارتباط داشته باشند. قسمتهاي مختلف اين فضا عبارتند از: 1- اتاق انتظار 2- دفاتر مشاورين 3- اتاق كنفرانس كوچك. همچنين فضاي مشاوره بايد نزديك فضاي اداري، ‌ولي جدا از آن باشد. فعاليتهايي كه در اين فضا انجام مي‌گيرند عبارتند از: ملاقات كردن با دانش آموزان (والدين، معلمين)‌- نوشتن- خواندن- بايگاني كردن – صحبت كردن – مشاهده كردن – برنامه ريزي كردن- استراحت كردن فضاي فعاليتهاي پرورشي در اين فضا مربي يا مربيان امور تربيتي، دانش آموزان را در قالب سياستهاي پرورشي دنبال مي‌نمايند. طبق ضوابط درجه بندي مدارس و پستهاي سازماني در مدارس ابتدايي درجه 1 الي 6 و مدارس راهنمايي كمتر از 9 كلاسه فاقد مربي پرورشي بوده و اين وظايف به عهده رئيس دبيرستان يا مدرسه راهنمايي مي‌باشد. ليكن براي مدارسي با ظرفيت بالاتر از حد مذكور، لازم است فضايي جهت فعاليت مربوط به اين امر اختصاص داده شود.
اتاق بهداشت و كمكهاي اوليه

در اين فضا با استفاده از تجهيزات و وسايل به دانش آموزان موضوعات مربوط به كمكهاي اوليه پزشكي به صورت عملي و تئوري آموزشي داده مي‌شود. خصوصيات معماري و ويژگي‌هاي اين فضا از لحاظ نور ( طبيعي مصنوعي) رنگ، ارتفاع … همانند كلاسها مي‌باشد. فضاهاي اداري اين فضاها پس از بررسي‌هاي لازم در زمينه ظرح وظايف تشكيلات ضوابط درجه بندي و پستهاي سازماني، ‌مذاكرات با مسئولين و كارشناسان دفتر آموزش ابتدايي و متوسطه بر اساس نوع وظايف و تشابه فعاليتها و متناسب با تعداد پرسنل اداري و آموزشي در نظر گرفته شده است. اين فضاها از نظر موقعيت و محل قرار گيري جهت سهولت دسترسي مراجعين، ‌بهتر است در طبقه همكف ساختمان قرار گيرد. در مدارس بزرگ اطاق استراحت معلمين را مي‌توان در طبقات ديگر پيش بيني نمود. اين فضاها شامل:‌اتاق مدير- اتاق معاون يا معاونين- اتاقهاي اداري(كارمندان اداري- مالي- بايگاني)‌مي باشد. مكان قرار گيري فضاهاي مديريت طوري قرار گيرد كه بتواند به فضاي بازي و محوطه مدرسه نظارت نمايد. نسبت به ورودي مدرسه در دسترس اولياء دانش آموزان قرا رگيرد، به سالن اجتماعات مدرسه نزديك باشد، ‌در حد امكان مجاور كلاسهاي مخصوص باشد، به كلاسهاي درس نزديك بوده و مسير مستقيمي را طي كند.( در يك مسير مستقيم وارد شود) فرم با توجه به اينكه اين فضاها بايد از نظر دانش آموزان با ابهت جلوه كنند، بنابر اين استفاده از فرم‌هاي ساده و با قاعده كه سنگين به نظر مي‌رسند، ‌توصيه مي‌شود. فرم متفاوت ورودي اين فضا، ‌مخصوصا استفاده از فرم عمودي براي ورودي كه سنگين تر است، ‌باعث مي‌شود كه دانش آموزان با احساس احترام به اين فضا نزديك شوند. اتاق كارمندان پنجره‌هاي اين اتاق نبايد به طرف زمين بازي باشد قسمت كارمندان بايد داراي رختنكن، توالت مجاور و فضاي كافي براي كتابخانه كارمندان باشد.

كارگاه هنر
در اين فضا پياده كردن جزئياتي در فضاهاي معماري با ايده‌هاي جالب و جديد، در آماده كردن فضا جهت خلاقيت دانش آموزان بسيار سودمند است. در واقع زيبايي آن به گونه‌‌اي باشد كه كودكان را در امر خلاقيت برانگيزد و تحريك كند.
ايجاد سطوح كافي جهت نصب كارها و ميزها و سطوحي براي نمايش صنايع دستي كودكان لازم است. با استفاده از رنگهاي گرم و زيبا مي‌توان به بالاتر بردن كيفيت فضاي اين كارگاهها كمك كرد. همچنين تلفيق آن با فضاي باز بسيار موثر مي‌باشد.
كتابخانه
اضافه بر كتابها و مجلات، ‌اكنون توليدات و برنامه‌هاي تلويزيوني، فيلم، ‌دوربين و لوازم پروژكتور، سالن‌هاي نمايش واستوديوي تلويزيوني (يك مكان ويژه براي موارد سمعي بصري)‌براي استفاده در مكانهاي آموزشي بايد موجود باشند.
كتابخانه اكنون به مكاني همچون قلب يك مدرسه تبديل شده است. اين مكان احتمالا مي‌تواند در ساعتهاي بعد از كار مدرسه نيز باشد و بنابر اين در مكاني بايد قرار گيرد تا ارتباط مستقيم از خارج نيز ميسر باشد. هدف يك چنين فضايي با هر خصوصياتي كه دارد، جذب دانش آموزان و ترغيب آنها به استفاده از منابع مي‌باشد.
فضاها بايد به گونه‌‌اي خوب قابل دسترسي باشند و از لحاظ ماهيت دروني و اطراف آن دعوت كننده براي افراد باشند. در كتابخانه اجزاء خاصي وجود دارند از جمله: فضاهاي كاري و مديريتي، ‌انبار رسانه اي، ‌انبار كتاب و مجلات فرهنگي، ‌منطقه مطالعه آرام، ‌منطقه مطالعه مستقل، ‌امكانات تهيه و توليد دوباره، ‌امكانات كنفرانس و پروژه و سمينار، ‌همچنين در طرح ريزي مركز منابع بايد به پيشرفتهاي سريعي كه در عملكردهاي كتابخانه‌‌اي بر اساس سيستم كامپيوتري شكل گرفته اند، توجه خاص شود و اين پيشرفتها مد نظر باشد.
در اين نوع فضا، نه تنها دانش آموزان به آن مركز خواهند آمد، ‌بلكه منابع صوتي و تصويري از مركز منابع به اتاقهاي مطالعه خصوصي و امكانات مطالعه مستقل، ‌كلاسهاي درس، ‌اتاقهاي سمينار و فضاهاي ديگر در سرتاسر مدرسه انتقال خواهد يافت.
فواصل و اندازه‌هاي تجهيزات
ارتفاع مناسب براي صندلي كتابدار 44 و ارتفاع ميز كار 76 سانتيمتر است. ارتفاع مناسب صندلي دانش آموز در مقطع سني مربوطه در جداول ابعاد انساني تعيين گرديده است.

اخبار ما

انا لله و انا الیه راجعون

انا لله و انا الیه راجعون

انا لله و انا الیه راجعون همانا ما از خداییم و به سوی او باز میگردیم

مشاهده مطلب

سال نو مبارک

سال نو مبارک

حلول سال نو و بهار پرطراوت را که نشانه قدرت لایزال الهی و تجدید حیات طبیعت می باشد رابه تمامی عزیزان تبریک و تهنیت عرض نموده

مشاهده مطلب

افتتاح دفتر جدید شرکت طرح معماری ماندگار پارس

افتتاح دفتر جدید شرکت طرح معماری ماندگار پارس

افتتاح دفتر جدید واقع در شهر تاریخی یزد مقارن با روز مهندس و با حضور مدیرعامل برگزار گردید.

مشاهده مطلب